กระวาน

By -

กระวานเป็นผลของพืชที่มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Amomum testaceum Ridl. ในวงศ์ Zingiberaceae มีชื่อพ้องว่า Amomum krervanh Pierre ลางที่เรียก “กระวานขาว” เพราะผลมีสีขาว และมีผลอ่อนอยู่ด้วย หรือ “กระวานดำ” เพราะผลทั้งหมดผิวคล้ำกว่า และเป็นผลแก่ทั้งหมด หรือ “กระวานโพธิสัตว์” เพราะมีมากที่แนวเทือกเขากระวาน บริเวณแขวงโพธิสัตว์ ในประเทศกัมพูชาปัจจุบัน มีชื่อสามัญว่า “Siam cardamom” เพราะเป็นกระวานที่ส่งออกขายจากประเทศไทย ซึ่งเป็นที่รู้จักของชาวยุโรปตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ ๑๗ หรือเรียกว่า “Camphor seed” เพราะมีการบูรอยู่ในเมล็ดกระวาน

กระวานเป็นพืชที่ขึ้นในที่ที่มีความชื้นสูงและมีไม้ใหญ่ปกคลุม ในประเทศไทยพบขึ้นในป่าเขาสอยดาว จังหวัดจันทบุรี (กระวานชนิดนี้จึงมีชื่อเรียกอีกชื่อว่า “กระวานจันท์”) ในป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ส่วนที่ติดกับตอนใต้ของอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ลงไปจนถึงภาคใต้ของประเทศ ตั้งแต่ต้นลำน้ำปราณ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ถึงจังหวัดนราธิวาส

กระวานเป็นไม้ล้มลุก มีเหง้า สูงประมาณ ๒ เมตร กาบใบหุ้มซ้อนกันทำให้ดูคล้ายลำต้น ใบเป็นใบเดี่ยว แคบ ยาว รูปขอบขนาน ปลายแหลม ช่อดอกออกจากเหง้า ชูขึ้นมาเหนือพื้นดิน แล้วแผ่ราบไปรอบกอ ใบประดับมีสีเหลืองนวล มีขนคาย เรียงซ้อนสลับกันตลอดช่อ ในซอกใบประดับมีดอก ๑-๓ ดอก กลีบดอกเป็นสีเหลือง เป็นหลอดแคบ เกสรตัวผู้ที่ไม่สมบูรณ์แปรสภาพเป็นกลีบขนาดใหญ่สีขาว มีแถบสีเหลืองตรงกลาง ผลค่อนข้างกลม สีนวล มี ๓ พู ผลอ่อนมีขน แต่จะร่วงไปเมื่อแก่ ผลแก่จะแตก มีเมล็ดอยู่จำนวนมาก ทั้งผลและเมล็ดมีกลิ่นหอม

ผลกระวานมีกลิ่นการบูร มีพิมเสนอยู่ร้อยละ ๒๒.๕ หน่ออ่อนและช่อดอกอ่อนกินได้

ผลเป็นเครื่องเทศในอาหารหลายชนิด ใช้แต่งกลิ่นเหล้า

โบราณว่าผลกระวานมีสรรพคุณขับลม และใช้เป็นส่วนผสมในยาถ่ายเพื่อลดอาการไซ้ท้อง

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์