กระเช้าสมุนไพร

By -

ผลกะเช้าเป็นผลของต้นกระเช้าหรือกระเช้าแดง อันมีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Holoptelea integrifolia (Roxb.) Planch. มีชื่อพ้องว่า Ulmus integrifolia Roxb. ในวงศ์ Ulmaceae บางถิ่นเรียก กระเชา กระเจา กระเจ้า (ภาคกลาง ภาคใต้) กระเจาะ ขจาว ขเจา(ภาคใต้) กะเชาะ(ราชบุรี) กาซาว(เพชรบูรณ์) ขะจาว(ลำปาง ขะจาวแดง ฮังคาว(ภาคเหนือ) พูคาว(นครพนม) มหาเหนียว(นครราชสีมา) ฮ้างค้าว(อุดรธานี เชียงราย ชัยภูมิ) ก็มี ฝรั่งเรียก “Indian Elm” พบขึ้นตามป่าเบญจพรรณและตามป่าทุ่งทั่วไปในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงใต้ ของประเทศไทย มักพบบนที่ราบหรือตามเชิงเขาที่ไม่สูงจากระดับน้ำทะเลมากนักกระเช้า

พืชชนิดนี้เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูง ๑๕-๓๐ เมตร ผลัดใบ แตกกิ่งต่ำ ลำต้นมักแตกง่ามใกล้โคนต้น เปลือกสีน้ำตาลอมเทา มีช่องอากาศเป็นจุดกลมๆ เล็กๆ สีขาว มองเห็นได้ง่าย ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับกัน รูปรีหรือรูปไข่กลับแกมรูปขอบขนาน เนื้อใบเกลี้ยงและบางคล้ายแผ่นกระดาษ ปลายใบเรียวแหลม โคนใบเบี้ยว มน มักเว้าเล็กน้อยตรงก้านใบเป็นรูปคล้ายหัวใจ ขอบใบเรียบหรือจักห่างๆ แผ่นใบด้านบนมีขนเล็กน้อยตามเส้นกลางใบและเส้นแขนงใบ ด้านล่างมีขนนุ่มทั่วไป ดอกออกรวมกันเป็นกระจุกตามซอกใบ มีขน ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียอยู่ต่างดอกกัน แต่บางครั้งก็มีดอกสมบูรณ์เพศปะปนอยู่บนช่อ วงกลีบมีรวม ๕-๖ กลีบ ขนาดไม่เท่ากัน กลีบแยกจากกัน มีขนทั้งสองด้าน เกสรตัวผู้มี ๓-๙ อัน ผลเป็นรูปโล่แบนๆ มีปีก มีสีเหลืองหรือสีเขียวอ่อนบางๆ แผ่รอบเมล็ดปลายสุดด้านบนของปีกจะมีติ่งแหลมเป็นง่ามเล็กๆ ๒ ติ่ง เมล็ดจะหนามากกว่าครีบ เห็นนูนเด่นอยู่ตรงกลาง

โบราณใช้เปลือกต้นแก้โรคเรื้อนสุนัข และใช้เป็นยากันตัวไร ใช้แก้ปวดตามข้อ

นอกจากนั้นเปลือกต้นยังใช้ทำเชือก ทำกระดาษ และทำกระสอบได้

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์