กระเทียม

By -

กระเทียมหรือกะเทียมเป็นลำต้นใต้ดินของพืชที่มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Allium sativum L. ในวงศ์ Alliaceae (เดิมจัดอยู่ในวงศ์ Liliaceae) ลางถิ่นเรียก หอมเทียม หรือเทียม ก็มีกระเทียม

กระเทียมเป็นทั้งเครื่องเทศและสมุนไพรที่รู้จักใช้กันในหลายชนชาติมาแต่โบราณกาล ต้นกระเทียมเป็นไม้ล้มลุกสูง ๓๐-๖๐ ซม. มีกลิ่นแรง มีหัวใต้ดิน ลักษณะกลมแป้น แต่ละหัวมี ๖-๑๐ กลีบ (cloves of garlic) มีลำต้นลดรูปลงไปมาก ใบเป็นใบเดี่ยว ขึ้นมาจากดิน เรียงซ้อนสลับกัน รูปแบนยาวเป็นแถบแคบ ปลายแหลม ขอบเรียบและพับทบเป็นสันตลอดความยาวของใบ โคนใบแผ่เป็นแผ่นและเชื่อมติดกันเป็นวงหุ้มรอบใบที่อ่อนกว่าและก้านช่อดอก ทำให้เกิดเป็นลำต้นเทียม ดอกเป็นดอกช่อขนาดเล็กแบบช่อซี่ร่ม มีใบประดับใหญ่ ๑ ใบ เป็นจะงอยแหลมหุ้มช่อดอกเมื่อยังตูมอยู่ ดอกสีขาวหรือสีขาวอมชมพู ผลมีขนาดเล็ก ค่อนข้างกลม มี ๓ พู เมล็ดมีขนาดเล็ก สีดำ

ยาไทยใช้หัวกระเทียมกินเป็นยาขับลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ขับเสมหะ ขับเหงื่อ ลดไขมัน ชัหัวโขลกให้ละเอียดทาภายนอกแก้กลากเกลื้อน

กระเทียมมีองค์ประกอบเคมีสำคัญ คือ น้ำมันระเหยง่ายราวร้อยละ ๐.๑ ถึง ๐.๙ เป็นสารประกอบที่มีกำมะถัน ที่สำคัญ ได้แก่ alliin, deoxyalliin, diallyl disulphide, diallyl trisulphide, allyl disulphide ในหัวกระเทียมมีเอนไซม์ ชื่อ “อัลลิอิน ไลเอส” (alliin lyase) ซึ่งจะทำหน้าที่สลาย alliin ทันทีที่เนื้อเยื่อหัวกระเทียมแตกออก (ไม่ว่าจะด้วยวิธีใดก็ตาม) จะได้สารชื่อ “อัลลิซิน” (allicin) ที่จะถูกเปลี่ยนแปลงต่อไปเป็น “อะโยอีน” (ajoene) ซึ่งในทางเคมีคือ E, Z-4,5,9-trithiadodeca-1,6,11-triene-9-oxide

กระเทียมมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่หลากหลาย ที่สำคัญ คือ
(๑) กระเทียมมีฤทธิ์ลดระดับไขมันในเลือด โดยเฉพาะระดับคอเลสเตอรอลในเลือด และมีฤทธิ์ต้านการก่อไขมันอุดตันในหลอดเลือด (antiatherosclerosis)

(๒) กระเทียมมีฤทธิ์ต้านการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด อันมีประโยชน์ในการป้องกันการเกิดลิ่มเลือด (thrombus) ในร่างกาย โดยเฉพาะเมื่อหลอดเลือดได้รับอันตราย

(๓) กระเทียมมีฤทธิ์ป้องกันหัวใจเต้นผิดจังหวะ

(๔) กระเทียมมีฤทธิ์ลดความดันเลือด

(๕) สารอัลลัยซินในกระเทียมมีฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด

(๖) กระเทียมมีฤทธิ์ต้านการเกิดเนื้องอกและมะเร็ง และมีฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์

(๗) กระเทียมมีฤทธิ์ต้านจุลชีพและปรสิต เช่น บักเตรี (โดยเฉพาะบักเตรีที่ดื้อยา) รา ไวรัส โปรโตซัว และพยาธิไส้เดือน

นอกจากนั้นกระเทียมยังแสดงฤทธิ์อื่นๆ อีกมากมาย เช่น ฤทธิ์ต้านการเกิดออกซิเดชั่น ฤทธิ์ต้านหรือชะลอความแก่ ฤทธิ์ลดอาการเป็นพิษจากสารลางชนิด (เช่น พิษตะกั่ว)

กระเทียมทอกกระเทียมโทน
กระเทียมทอกหรือกระเทียมโทน เป็นกระเทียมหัวใหญ่หัวเดี่ยว ได้จากพืชที่มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Allium ampeloplasum L. ในวงศ์ Alliaceae (เดิมจัดอยู่ในวงศ์ Liliaceae)

ลักษณะต้นและดอกคล้ายกระเทียม

ประโยชน์ในยาไทย สารองค์ประกอบและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาเหมือนกับกระเทียม

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์