กลีบจำปา

By -

จำปา เป็นชื่อที่ชาวไทยอีสานและชาวลาวเรียกพืชอีกชนิดหนึ่ง ที่คนไทยภาคกลางเรียก “ลั่นทม” มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Plumeria obtuse L. อยู่ในวงศ์ Apocynaceae บางถิ่นเรียก จำปาขาว จำปาขอม หรือ จำปาลาว

ดอกจำปา(Plumeria obtuse L.) นี้เป็นดอกไม้ประจำชาติของประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว นิยมปลูกตามวัดเพื่อเป็นพุทธบูชา

กลีบจำปาได้จากกลีบดอก (perianth) ของดอกจำปา ต้นจำปามีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Michelia champaca L. อยู่ในวงศ์ Magnoliaceaeดอกจำปา

ต้นจำปาเป็นไม้ยืนต้น สูง ๑๕-๓๐ เมตร ยอดอ่อนและใบอ่อนมีขน ใบแก่เกลี้ยง ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเวียนสลับกัน รูปรี รูปไข่ หรือรูปไข่แคบ กว้าง ๔-๑๐ ซม. ยาว ๑๐-๒๕ ซม. ปลายแหลมหรือเป็นติ่งแหลม โคนกลมมนหรือแหลม ดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกตามซอกใบ สีเหลืองอมส้ม มีกลิ่นหอมแรง กลีบดอกมี ๑๒-๑๕ กลีบ รูปใบหอกค่อนข้างยาว มีความยาวประมาณ ๔-๕ ซม. มีเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียเป็นจำนวนมาก ผลออกเป็นกลุ่ม ผลย่อยมีรูปค่อนข้างกลม แข็ง มีขนาดของเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๑.๕-๒ ซม. มีผิวสีน้ำตาลอ่อนและมีจุดด่างสีขาว ภายในผลมีหลายเมล็ด

จำปาเป็นพืชสมุนไพรที่เกือบทุกส่วนของต้นใช้เป็นยาได้ ตำราสรรพคุณยาโบราณว่า

กลีบจำปาและดอกจำปา มีกลิ่นหอม มีรสขม มีสรรพคุณทำให้เลือดเย็น กระจายโลหิตอันร้อน ขับปัสสาวะ ขับลม แก้อ่อนเพลีย วิงเวียน หน้ามืดตาลาย บำรุงหัวใจ แก้เส้นกระตุก บำรุงน้ำดี บำรุงโลหิต

เปลือกต้น มีรสเฝื่อนขม แก้คอแห้ง แก้ไข้ บำรุงหัวใจ ขับเสมหะ

ใบ มีรสเฝื่อนขม แก้ไข้อภิญญาณ แก้โรคประสาท แก้เส้นประสาทพิการ แก้ป่วง

กระพี้ มีรสเฝื่อนขม มีสรรพคุณถอนพิษผิดสำแดง

แก่น มีรสเฝื่อนขม เมา แก้กุฏฐัง

ราก มีรสเฝื่อนขม มีสรรพคุณขับเลือดเน่า เป็นยาถ่าย

ดอกจำปาเป็นเครื่องยาชนิดหนึ่งในพิกัดเครื่องยาที่เรียก “เกสรทั้ง ๗” ซึ่งมีเกสรบัวหลวง ดอกมะลิ ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกจำปา และดอกกระดังงา และ “เกสรทั้ง ๙” ซึ่งประกอบไปด้วยเกสรทั้ง ๗ กับดอกลำดวนและดอกลำเจียกเพิ่มเข้ามา

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์