กล้ามเนื้อบริเวณตาและกล้ามเนื้อเรียบของปลา

By -

กล้ามเนื้อบริเวณตา(eye muscles)
กล้ามเนื้อลายของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังส่วนใหญ่จะมีอยู่ 3 ชุดๆ ละ 2 มัด มีหน้าที่ในการควบคุมการเคลื่อนไหวของลูกตา คือ
ชุดที่ 1
-อินฟีเรียออบลีค หรือเวนทรัลออบลีค(inferior or ventral oblique)
-ดอร์ซัล หรือซูพีเรียออบลีค(dorsal or superior oblique)

ชุดที่ 2
-อินฟีเรีย หรือเวนทรัลเรคตัส(inferior or ventral rectus)
-ซูพีเรีย หรือดอร์ซัลเรคตัส(superior or dorsal rectus)

ชุดที่ 3
-เอกซ์เทอนัล หรือแลเทอรัลเรคตัส(external or lateral rectus)
-อินเทอนัล หรือมีเดียลเรคตัส(internal or medial rectus)

กล้ามเนื้อลูกตาจะมีเส้นประสาทที่มาเลี้ยงคือ
-โทรเคลีย เป็นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 4 ทำหน้าที่เลี้ยงกล้ามเนื้อตามัดซูพีเรียออบลีค

-แอบดูเซนส์ เป็นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 6 ทำหน้าที่เลี้ยงกล้ามเนื้อตามัดเอกซ์เทอนัลเรคตัส

-ออคิวโลมอเตอร์ เป็นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 3 ทำหน้าที่เลี้ยงกล้ามเนื้อตามัดที่เหลือทั้งหมด

กล้ามเนื้อตาทางด้านท้ายของปลากลุ่มแอคตินอพเทอรัยเจียน จะสอดเข้าไปในช่องว่างรูปโดม ที่เรียกว่า มัยโอโดม(myodome) เหนือเลนส์ตาจะมี ซัสเพนซอรีลิกาเมนท์(suspensory ligament) และข้างล่างจะมีกล้ามเนื้อรีแทรคเตอร์เลนทิส(retractor lentis) อยู่เพื่อทำหน้าที่ปรับการรับภาพของตา

ในปลาบางชนิด กล้ามเนื้อตาบางมัดอาจเปลี่ยนไปทำหน้าที่อย่างอื่น เช่น
-ดัดแปลงไปเป็นอวัยวะสร้างไฟฟ้า โดยกล้ามเนื้อตามัดซูพีเรียเรคตัสตรงขอบด้านบน จะตัดการติดต่อกับเส้นประสาทสมองโทรเคลีย และกล้ามเนื้อตามัดเอ็กซ์เทอนัลเรคตัสบางส่วนจะตัดการติดต่อกับเส้นประสาทสอมแอบดูเซนส์ แล้วพัฒนาไปเป็นอวัยวะสร้างไฟฟ้า และส่วนที่ทำหน้าที่เลี้ยงอวัยวะไฟฟ้านี้ก็เหลือเพียงเส้นประสาทสมองคู่ออคิวโลมอเตอร์เท่านั้น กล้ามเนื้อตาที่ดัดแปลงไปนี้จะมีกระแสไฟฟ้าที่ปล่อยออกมารุนแรงพอที่จะทำอันตรายมนุษย์ได้ ซึ่งปลาจะใช้เพื่อล่าเหยื่อมาเป็นอาหาร พบได้ในพวกปลาสตาร์ทเกเซอร์ไฟฟ้า Astroscopus, Uranoscopidae

-ดัดแปลงไปเป็นอวัยวะให้ความร้อน(heater organ) โดยกล้ามเนื้อตาซูพีเรียเรคตัสที่มีการดัดแปลงไป จะให้ความร้อนบริเวณตาและสมองเมื่อปลาต้องว่ายไปในแหล่งน้ำเย็นเพื่อหากิน พบได้ในพวกปลากะโทงแทงหลายชนิด

-อวัยวะให้ความร้อนที่ดัดแปลงมาจากกล้ามเนื้อมัดเอ็กซ์เทอนัลเรคตัส พบในปลาวงศ์อินทรี สกุล Gasterochisma, Scombridae

กล้ามเนื้อเรียบ(smooth muscles)
ปลาจะมีกล้ามเนื้อเรียบที่บุอยู่บริเวณท่อทางเดินอาหาร ซึ่งมีการจัดเรียงกันอยู่ตามยาวแบบวงกลม ทำหน้าที่ในการบีบและคลายตัวแบบตรงข้ามกัน เพื่อผลักดันให้มีการเคลื่อนที่ของอาหารไปสู่ท่อทางเดินอาหาร กล้ามเนื้อเรียบที่ติดต่อกับถุงลมนี้จะผลักดันผลผลิตต่างๆ ให้ไปยังท่อสืบพันธุ์ และท่อขับถ่ายของเสีย กล้ามเนื้อเรียบบริเวณเลนส์ตาก็จะมีการทำงานแบบยืดหรือหดตัวอย่างอัตโนมัติเพื่อเป็นการตอบโต้แสงแดด กล้ามเนื้อสีแดงเข้มที่พบบริเวณผนังห้องหัวใจ เป็นกล้ามเนื้อหัวใจที่ทำงานโดยอัตโนมัติ อยู่นอกอำนาจของจิตใจ

พังผืด(ligaments)
เป็นเส้นใยของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ไม่สามารถยืดหยุ่นได้ มีหน้าที่ยึดกระดูกให้ติดกัน ในส่วนต้นและท้ายของพังผืดที่มันไปยึดติดอยู่ก็จะใช้ชื่อเรียกตามนั้น หรืออาจใช้ชื่อของบุคคลเพื่อเป็นการให้เกียรติในบางครั้ง เช่น พังผืดของบอเดลอทส์(baudelot’s ligament) คือ พังผืดของปลากระดูกแข็งชั้นต่ำ ที่เริ่มต้นจากกระดูกสันหลังทางด้านข้างของด้านท้อง หรือพังผืดของพวกปลากระดูกแข็งชั้นสูงที่สอดอยู่ทางด้านในของไคลธรัม เพื่อช่วยให้กระดูกครีบหูมีการเคลื่อนที่

ที่มา: จากหนังสือเรื่อง มีนวิทยา
เรียบเรียงโดย: สุภาพร สุกสีเหลือง
ภาควิชาชีววิทยา
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ