กะลำพัก

By -

กะลำพักหรือกระลำพักเป็นเครื่องยาที่มีกลิ่นหอม ได้จากแก่นที่มีเชื้อราเจริญอยู่ในเนื้อไม้ของพืช ๒ ชนิด ในวงศ์ Euphorbiaceae คือผลตาตุ่มทะเล

(๑) ต้นสลัดได (Euphorbia antiquorum L.)
บางถิ่นเรียก สลัดไดป่า(ภาคกลาง) เคียะผา(นครราชสีมา) เคียะเลี่ยม หงอนงู(แม่ฮ่องสอน) ก็มี พืชชนิดนี้ชอบขึ้นตามโขดเขาและหาดทรายริมทะเล ทนความร้อนและทนแล้งได้ดีมาก ต้นสลัดไดเป็นไม้พุ่มกึ่งไม้ต้น สูงประมาณ ๓-๖ เมตร ทุกส่วนมียางสีขาว ลำต้นแตกกิ่งก้านสาขามาก กิ่งมี ๓- ๖ เหลี่ยม อวบน้ำ ตามแนวสันหรือเหลี่ยมมีหนาม ใบเป็นใบเดี่ยว ติดตามแนวสัน มีจำนวนน้อย รูปไข่กลับ ขนาดเล็ก อวบน้ำ หลุดร่วงง่าย จึงดูคล้ายไม่มีใบ ดอกเป็นดอกช่อสั้นๆ ออกในแนวเส้น สันเหนือหนาม แต่ละช่อมีดอกตัวผู้หลายดอก แต่มีดอกตัวเมียเพียงดอกเดียว ทั้งดอกตัวผู้และดอกตัวเมียไม่มีกลีบดอก ผลเป็นผลแห้ง แตกได้ขนาดเล็ก มี ๓ พู และ

(๒) ต้นตาตุ่มทะเล (Excoecaria agallocha L.)

บางถิ่นเรียก ตาตุ่ม(ภาคกลาง) บูตอ(มลายู-ปัตตานี) ก็มี เป็นพรรณไม้ที่ขึ้นตามป่าชายเลน พืชชนิดนี้เป็นไม้ต้นขนาดกลาง สูง ๘-๑๕ เมตร เปลือกต้นมีสีเทาเป็นมัน มียางสีขาว ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกัน รูปไข่หรือรี ก้านใบยาว ๑-๒ ซม. ใบที่แก่จัดจะมีสีแสด ดอกออกเป็นช่อตามซอกใบ ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียอยู่ต่างต้นกัน ดอกตัวผู้ออกเป็นช่อยาวกว่าช่อดอกตัวเมีย เกสรตัวผู้มี ๓ อัน เกสรตัวเมียมีปลาย ๓ แฉก รังไข่มี ๓ ช่อง ผลรูปกลมแป้นมี ๓ พู เมล็ดค่อนข้างกลม

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่ากระลำพักที่ได้จากต้นสลัดได มีรสขม หอม มัน เย็น ใช้แก้ลมอังคมัลคานุสารี(เป็นลมที่พัดทั่วร่างกาย ตั้งแต่กระหม่อมถึงปลายเท้า) แก้ตรีสมุฏฐาน แก้โลหิตโทษ แก้พิษเสมหะ โลหิต และมูกเลือด บำรุงตับและปอด ทำให้มีกำลัง และว่ากระลำพักที่ได้จากต้นตาตุ่มทะเลนั้น มีรสร้อน เฝื่อน ขมเล็กน้อย มีสรรพคุณถ่ายหนอง แก้ลม

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์