การปลูกต้นสันพร้าหอมพืชสมุนไพร

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Eupatorium fortunei Turcz.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Eupatorium stoechadosum Hance.
ชื่อวงศ์ Compositae, acanthaceae
ชื่ออื่นๆ ซะเป, มอกพา, หญ้าสั่งน้ำ, หญ้าลั่งพั้ง, หญ้าเสือมอบ, แสนทะแมน, กรอกกระโด๊ะ, กระดูกไก่ดำ, กระดูกดำ, เกี๋ยงพา, ฟองคำ, ผีมอญ, สันพร้ามอญ, สัมมะ, เคี่ยวพร้ามอญ, เฉียวพร้ามอญ, บัวลาดำ, ราจีน, เชียงพร้ามอญ, เฉียวพร้า, เฉียวพร้าบ้าน, เกี๋ยงพาใย, พอกี่, หลานเฉ่า, เพ่ยหลาน, ผักเพี้ยฟานสันพร้าหอม

สันพร้าหอมเป็นพืชล้มลุกที่มีอายุอยู่ได้นานหลายปี จัดอยู่ในวงศ์เดียวกับทานตะวัน มักพบได้ตามบริเวณลำธาร หรือหุบเขา ที่เป็นที่โล่งแจ้ง เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนที่มีความชุ่มชื้นและอุดมสมบูรณ์ ชอบแสงแดดปานกลาง แต่ก็สามารถขึ้นได้ในดินทุกชนิด ในประเทศไทยส่วนใหญ่จะพบพืชชนิดนี้ได้ในแถบภาคเหนือหรือภาคอีสาน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
สันพร้าหอมมีลักษณะของลำต้นแบบตั้งตรง มีความสูงประมาณ 70-120 ซม. ลำต้นอ่อน ผิวเรียบเป็นมันมีร่องเล็กน้อย ตามลำต้นและกิ่งก้านมีสีดำ รากแก้วที่หยั่งลึกลงไปในดินมีการแตกแขนงออกไปมากมาย

ใบ
ลักษณะใบเป็นรูปหอก หรือรูปมนรี ออกเป็นใบเดี่ยวตามข้อของลำต้น เรียงกันเป็นคู่ ขนาดความกว้างของใบมีประมาณ 1-2 ซม. ยาวประมาณ 5-11 ซม. โคนใบสอบ ปลายใบแหลม ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย แผ่นใบมีสีเขียว เรียบ บริเวณหลังใบจะมีขนปกคลุมอยู่ทั่ว ใบมีกลิ่นหอม มีเส้นกลางใบสีแดงคล้ำ

ดอก
ลักษณะของดอกเป็นรูปทรงกระบอกขนาดเล็ก มีสีแดงหรือสีขาว มีกลีบดอก 5 กลีบ ปลายแยกออกจากกัน เมื่อบานเต็มที่จะมีขนาด 7-8 มิลลิเมตร กลางดอกมีเกสรเพศผู้จำนวน 5 อัน กลีบเลี้ยงของดอกเป็นสีม่วงแดง ดอกมักออกเป็นช่อคล้ายซี่ร่มที่ปลายกิ่ง ก้านช่อดอกยาวประมาณ 6-8 มิลลิเมตร มีขนปกคลุมหนาแน่น ในแต่ละช่อจะมีดอกย่อยอยู่ประมาณ 4-6 ดอก

ผล
ลักษณะของผลเป็นรูปขอบขนานแคบ สีดำ มีสันบนเปลือกผล 5 อัน เมื่อแก่จะกลายเป็นผลแห้ง

การขยายพันธุ์
ทำได้โดยการใช้เมล็ด และการปักชำจากกิ่ง

การปลูก
ถ้าเป็นการปลูกในกระถาง ให้ผสมดินกับปุ๋ยคอก และขุยมะพร้าวให้เข้ากันในอัตราส่วน 2:1:1 แล้วนำไปใส่ลงในกระถางปลูก ใช้ต้นตอที่มีความยาว 1 คืบ ประมาณ 3-5 ต้น ปลูกในกระถางที่เตรียมไว้ รดน้ำให้ชุ่ม ให้ได้รับแสงรำไร โดยใช้อุปกรณ์พรางแสง หรือวางในที่ร่มที่มีแสงแดดส่องถึง ให้น้ำในปริมาณที่เหมาะสมทุกๆ วัน

หากเป็นการปลูกในแปลง ก่อนยกร่องปลูก ควรขุดพรวนดินให้ละเอียดเสียก่อน แล้วผสมดินปลูกกับปุ๋ยคอกให้เข้ากันดี จากนั้นยกร่องให้กว้างประมาณ 1 เมตร ส่วนความยาวขึ้นอยู่กับขนาดที่ต้องการ นำต้นตอที่ยาว 1 คืบ ลงปลูกจุดละ 3 ต้น โดยเว้นระยะให้ห่างกันประมาณ 15×15 ซม. รดน้ำพอชุ่ม รักษาความชื้นให้ดินด้วยการใช้ฟางคลุมโคนต้น ใช้อุปกรณ์พรางแสงเพื่อไม่ให้แสงแดดส่องถึงโดยตรง

ประโยชน์ทางยา
ใบ-ใช้รับประทานเป็นผักสด
ทั้งต้น-ใช้ต้มน้ำดื่มเป็นยาบำรุง กระตุ้นกำหนัด แก้ปวดหัว แก้ไข้ ช่วยขับเหงื่อ แก้อาการท้องอืดท้องเฟ้อ แก้อาการลมหายใจมีกลิ่นเหม็น
ราก-ต้มน้ำดื่มเพื่อแก้พิษ ช่วยให้ประจำเดือนมาปกติ

ในต้นสันพร้าหอมมีน้ำมันหอมระเหยและสารสำคัญหลายชนิด ที่สามารถนำไปใช้เป็นส่วนผสมในเครื่องสำอางต่างๆ และยังมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดโรคหวัดได้  ส่วนผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับกระเพาะ ลำไส้ ตับ และไต ไม่ควรใช้ยาสมุนไพรชนิดนี้ เนื่องจากจะทำให้เกิดผลกระทบตามมาได้