การปลูกโกโก้

By -

ชื่อสามัญ Cacoa, Cacao, Chocolate Tree
ชื่อวิทยาศาสตร์ Theobroma cacao L.
ชื่อวงศ์ MALVACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์โกโก้
โกโก้ เป็นไม้ยืนต้นทรงพุ่ม ที่มีอายุยืนกว่า 100 ปีขึ้นไป ซึ่งเป็นพืชที่จัดอยู่ในวงศ์เดียวกันกับชบา มีถิ่นกำเนิดในป่าชื้นเขตร้อนแถบประเทศบราซิล เม็กซิโก และโคลัมเบีย เจริญเติบโตได้ดีในที่มีร่มเงา ต้องการแสงแดดแบบรำไรที่มีความชื้นสูงและฝนตกชุก ให้ผลผลิตได้ตลอดทั้งปี ทางภาคใต้ของประเทศไทยเป็นพื้นที่ที่เหมาะสมในการเพาะปลูกมาก ขนาดความสูงของลำต้นมีตั้งแต่ 3-13 เมตร

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปรี รูปไข่กลับ หรือรูปไข่แกมรูปขอบขนาน มีความกว้างประมาณ 4-20 ซม. ยาวประมาณ 10-48 ซม. โคนใบมน ปลายใบแหลม ขอบใบหยักเล็กน้อย สามารถมองเห็นเส้นแขนงใบได้อย่างชัดเจน มีก้านใบยาวประมาณ 1-3 ซม. ออกเป็นใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับกันที่ปลายกิ่ง

ดอก
โกโก้มีดอกสีเขียวหรือสีแดงขนาดเล็ก มักออกเป็นกลุ่มตามลำต้น หรือกิ่งใหญ่ๆ มีกลีบดอก 5 กลีบ กลีบเลี้ยงสีขาวอมชมพูจำนวน 5 กลีบ ออกเรียงสลับกัน มีใบประดับขนาดเล็ก ดอกที่บานเต็มที่จะมีความกว้างประมาณ 1 ซม. มีก้านดอกยาวประมาณ 1-2.3 ซม. มีเกสรเพศผู้ 10 อัน และมียอดเกสรเพศเมียแยกเป็น 5 แฉก

ผลเมล็ดโกโก้
มีลักษณะเป็นรูปไข่แกมรูปขอบขนาน หรือรูปรี ออกเป็นผลเดี่ยวหรือหลายผลห้อยลงมาตามลำต้นและกิ่ง มีความกว้างของผลประมาณ 6-10 ซม. ยาวประมาณ 12-22 ซม. มีร่องตามความยาวของผล ผิวผลแข็ง ขรุขระ ผลที่ยังอ่อนอยู่จะมีสีเขียวหรือสีเหลือง และกลายเป็นสีแดงอมเหลืองหรือแดงอมม่วงเมื่อแก่จัด

เมล็ด
ภายในผลโกโก้จะมีเมล็ดรูปรีสีน้ำตาลอยู่ประมาณ 20-60 เมล็ด แต่ละเมล็ดมีความกว้างประมาณ 1.3-1.5 ซม. ยาวประมาณ 2-2.5 ซม.โดยเรียงกันอยู่ตามความยาวของแกนผลเป็น 5 แถว และมีเยื่อบางๆ หุ้มอยู่

สายพันธุ์ของโกโก้

1. พันธุ์เวสแอฟริกัน อมิโลนาโด
เป็นพันธุ์ที่สามารถผสมเกสรภายในตัวเองได้ดี เมล็ดมีคุณภาพตรงตามความต้องการของตลาด เป็นพันธุ์ที่นิยมปลูกกันมากที่สุด

2. พันธุ์ครีโอโล
มีขนาดของผลค่อนข้างใหญ่ กลิ่นหอมแรง เหมาะสำหรับจำหน่ายให้แก่อุตสาหกรรมทำโกโก้

3. พันธุ์อั๊พเปอร์ อเมซอน
ให้ผลผลิตเร็ว และดกกว่าพันธุ์อื่นๆ

4. พันธุ์ทรินิ ตาริโอ
เป็นพันธุ์ที่ให้ผลผลิตต่ำ แต่จะสามารถทนทานต่อโรคได้เป็นอย่างดี

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยการเพาะเมล็ด โดยเลือกเมล็ดที่มีคุณภาพดี เป็นผลที่แก่จัด มีความสมบูรณ์ ไม่มีโรคและแมลงทำลาย ต้นแม่ให้ผลผลิตได้ดกอย่างต่อเนื่องทุกปี ซึ่งเป็นเมล็ดที่ได้มาจากแหล่งที่น่าเชื่อถือได้ เมื่อได้เมล็ดพันธุ์มาแล้วให้ขยำเปลือกและเนื้อออกให้หมดเหลือไว้แต่เมล็ด แล้วนำไปผึ่งลมให้แห้ง จากนั้นให้นำเมล็ดไปวางในวัสดุเพาะแบบตั้งหรือแบนราบก็ได้ รากจะงอกออกมาจากเมล็ดหลังจากที่เพาะไปได้ประมาณ 7 วัน

การปลูก
ต้นโกโก้จะเจริญเติบโตได้ดี หากมีพืชที่คอยเป็นร่มเงาให้ตั้งแต่ในระยะแรกของการปลูก เช่น การปลูกแซมในสวนมะพร้าวที่มีอายุมากกว่า 10 ปีขึ้นไป และปลูกกล้วยแซมบ้าง ก็จะทำให้ดินมีความชื้น และมีความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศที่เหมาะสม โดยปลูกให้ห่างจากต้นมะพร้าวประมาณ 3-4 เมตร ใชระยะห่างระหว่างต้นประมาณ 3×3 เมตร หรือ 3×2.5 เมตร ซึ่งขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของพื้นที่ปลูก

การใส่ปุ๋ย
ใส่ปุ๋ยคอกเก่า และยิบซั่มธรรมชาติ ปีละ 2 ครั้ง ให้กระดูกป่นปีละ 1 ครั้ง ให้ปุ๋ยน้ำชีวภาพหรือจุลินทรีย์ประมาณ 1-2 เดือน/ครั้ง ให้มูลค้างคาว 1-2 กำมือ/ต้น ประมาณ 3 เดือน/ครั้ง ใช้เศษพืชแห้งคลุมให้ล้ำออกไปนอกเขตทรงพุ่มแบบหนาๆ และเต็มพื้นที่ ต้นโกโก้จะมีความสมบูรณ์และมีสารอาหารกินอย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชม. เป็นเวลาหลายปีหากมีการฝังซากหอยเชอรี่ หรือปลาสดแบบปีเว้นปีบริเวณทรงพุ่มประมาณ 4-5 หลุม/ต้น เมื่อทรงพุ่มมีขนาดประมาณ 3-5 เมตร ในช่วงที่ต้องการเร่งใบและผลให้สมบูรณ์ควรให้กลูโคสหรือนมสัตว์ประมาณ 1-2 ครั้ง โดยในแต่ละครั้งให้มีระยะเวลาห่างกันประมาณ 1 เดือน ให้น้ำอย่างสม่ำเสมอตามความเหมาะสมของการเจริญเติบโตของพืช

การเก็บเกี่ยว
โกโก้จะเริ่มให้ผลผลิตหลังจากที่ปลูกไปได้ประมาณ 3 ปี และสามารถให้ผลผลิตอย่างต่อเนื่องได้ไม่ต่ำกว่า 50 ปี หลังจากผลิดอกได้ประมาณ 5-6 เดือน ก็จะเริ่มทำการเก็บเกี่ยวได้แล้ว ให้เลือกเก็บเฉพาะผลที่มีสีเหลือง ไม่อ่อนหรือแก่เกินไป โดยใช้กรรไกรที่สะอาดและคมตัดบริเวณขั้วผล ในอีกประมาณ 2-3 สัปดาห์ก็จะมีการผลิตผลรุ่นใหม่ขึ้นมาอีก แต่ถ้าใช้วิธีเด็ดด้วยมือบริเวณนั้นก็จะไม่ออกดอกติดผลอีกหรืออาจต้องใช้เวลานานพอสมควรกว่าจะมีได้

การตัดแต่งกิ่ง
หลังจากปลูกด้วยเมล็ดได้ประมาณ 1-1 ½ ปี ต้นโกโก้จะสูงประมาณ 1.5-2 เมตร แล้วไปเจริญออกทางข้างเป็นกิ่งแขนงประมาณ 4-5 กิ่งแทน และเจริญต่อไปเรื่อยๆ จนกลายเป็นทรงพุ่มใหญ่ หลังจากเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้วควรตัดกิ่งที่แห้ง กิ่งเป็นโรค หรือกิ่งที่ไม่สมบูรณ์ออกไป เพื่อให้ทรงพุ่มมีความโปร่งโล่งทำให้ลมและแสงแดดผ่านไปได้อย่างสะดวก ควรทำในทุกๆ 1-2 เดือน ซึ่งจะส่งผลดีต่อการติดดอกออกผลด้วย

ประโยชน์
เมล็ดโกโก้ที่คั่วแห้งแล้วสามารถนำมาทำเป็นเครื่องดื่ม ทำเป็นช็อกโกแลต หรือนำมาสกัดใช้ผสมในเครื่องดื่มรสช็อกโกแลต ขนม ไอศครีม หรือลูกกวาด ใช้แต่งกลิ่นอาหาร ยา และเครื่องดื่มอีกหลายชนิด ส่วนที่เป็นเนยโกโก้ก็นำมาใช้เป็นส่วนผสมในครีม สบู่ โลชั่น เครื่องสำอาง หรือใช้เคลือบยา

สรรพคุณทางยา
เมล็ด-มีสารโพลีฟีนอล ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย ช่วยกระตุ้นประสาท บรรเทาอาการเครียดและซึมเศร้า ช่วยลดไขมันและน้ำตาลในเลือด ช่วยลดความดันโลหิต และยังมีสารอัลคาลอยด์ที่ช่วยกระตุ้นหัวใจและขยายหลอดเลือดในผู้ป่วยที่มีอาการบวมจากโรคหัวใจ ช่วยป้องกันฟันผุ ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยคลายกล้ามเนื้อ แก้หอบหืด บรรเทาอาการอักเสบ ใช้เป็นยาพื้นของยาเหน็บและเครื่องสำอาง แต่ถ้ารับประทานเข้าไปมากๆ ก็อาจทำให้เสพติดได้เช่นกัน

ราก-ต้มน้ำดื่มเป็นยาขับระดูในสตรี