การหายใจของปลา

By -

การหายใจของตัวอ่อน
ทั้งปลากระดูกอ่อนและปลากระดูกแข็งที่มีไข่ขนาดใหญ่ เช่น ปลาแซลมอน เมื่อมีการฟักออกมาเป็นตัวเหงือกของมันก็จะอยู่ในสภาพที่ใช้การได้ดี การทำงานของระบบไหลเวียนก็ดี มีฮีโมโกลบินในเลือด แต่การฟักออกเป็นตัวในปลากระดูกแข็งอีกหลายชนิด สภาพของตัวอ่อนจะมีขนาดเล็ก ลำตัวบางใส หายใจทางผิวหนัง ลอยไปตามผิวน้ำที่มีออกซิเจนมากพอ ปลาพวกนี้ยังไม่ต้องการฮีโมโกลบินในเลือด เพราะฮีโมโกลบินจะทำให้ตัวมีสีแดง ทำให้ศัตรูมองเห็นได้ชัด ตัวอ่อนที่มีขนาดใหญ่ของ เลพโตเซฟาลัส ก็ยังไม่มีฮีโมโกลบิน มันจะมีลำตัวแบนข้างและใส เนื้อที่ในการแลกเปลี่ยนก๊าซมีน้อยมาก

การแลกเปลี่ยนที่เกี่ยวข้องกับการหายใจ จะเกิดขึ้นเมื่อตัวอ่อนเหล่านี้โตขึ้น มันจะมีเนื้อที่ผิวตัวในการแลกเปลี่ยนก๊าซน้อยลง เหงือกก็จะพัฒนาขึ้นมาแทนที่ ความต้องการออกซิเจนที่มีมากขึ้นในพวกปลาว่องไว จะมีการพัฒนาฮีโมโกลบินไปด้วยในขณะเดียวกันนั้น เพื่อเพิ่มความสามารถในการแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนให้มากขึ้น การฟักออกเป็นตัวของลูกปลาขนาดใหญ่และลูกปลาที่อาศัยตามแม่น้ำต่างๆ จึงอยู่ในสภาพที่มีฮีโมโกลบินพร้อมเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการแลกเปลี่ยนก๊าซ

เมื่อเทียบกับขนาดปริมาตรของลำตัว ความต้องการออกซิเจนในลูกปลาจะมีมากกว่าในตัวเต็มวัย ดังนั้น ลูกปลาอาจต้องว่ายน้ำออกไปหาแหล่งที่มีออกซิเจนมากกว่าที่มันอาศัยอยู่ จะมีซีเลียในตัวอ่อนของปลามีปอด Neoceratodus forsteri เพื่อช่วยในการโบกพัดเอาออกซิเจนมาในตัว ครีบหูของตัวอ่อนปลาไหลนา Monopterus albus ก็จะช่วยพัดพาน้ำที่มีออกซิเจนเข้ามาให้ และครีบหูของตัวอ่อนปลาแอตแลนติคแซลมอน ก็จะพัดน้ำผ่านทางเหงือกเพื่อเพิ่มออกซิเจน

การหายใจของแฮกฟิชและแลมเพรย์
แฮกฟิช
น้ำจะไหลเข้าตัวแบบทิศทางเดียว โดยเข้ามาทางช่องเหงือก เมื่อกล้ามเนื้อในช่องเหงือกมีการหดตัว แฮกฟิชเป็นปรสิตที่หากินกับเนื้อเยื่อของเหยื่อ การแลกเปลี่ยนก๊าซทางเหงือกคงทำได้ยากเมื่อเข้าไปอยู่ในตัวเหยื่อแล้ว แต่แฮกฟิชจะมีเส้นเลือดมาหล่อเลี้ยงมากมายใต้ผิวหนัง ดังนั้น มันจึงอาจใช้การหายใจทางผิวหนังเป็นหลักมากกว่าวิธีอื่น

แลมเพรย์
ตัวอ่อนแอมโมซีท(ammocoete larva) เป็นชื่อเรียกของตัวอ่อนแลมเพรย์ คอหอยของมันจะไม่แบ่งเป็นสามส่วนเหมือนตัวเต็มวัย มันจะกรองกินอาหารพร้อมกับแลกเปลี่ยนก๊าซไปด้วย มันจะหดกล้ามเนื้อเพื่อให้อาหารถูกพัดพาผ่านเข้าไปตามเหงือกเข้าสู่ตัว ที่ช่องเหงือกของมันจะมีลิ้นหรือวาวล์เป็นทางเข้าและออกอยู่ มีหน้าที่บังคับให้น้ำไหลผ่านไปในทางเดียวกัน ความต้องการออกซิเจนในตัวอ่อนของแลมเพรย์จะมีมากเป็นสองเท่าของตัวเต็มวัย

ตัวเต็มวัยของแลมเพรย์จะมีปากดูดที่ทำหน้าที่กัดกินอาหารจากเหยื่อ ช่องเหงือกจะมีลิ้นหรือวาวล์ควบคุมการไหลผ่านของน้ำที่เข้ามา หรือในแบบย้อนขึ้นลงด้วย

ที่มา: จากหนังสือเรื่อง มีนวิทยา
เรียบเรียงโดย: สุภาพร สุกสีเหลือง
ภาควิชาชีววิทยา
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ