ข้อมูลต้นเดือย และประโยชน์ของลูกเดือย

By -

ลูกเดือยเป็นธัญพืชที่ทุกคนรู้จักกันดี หลายคนเคยรับประทานน้ำลูกเดือย น้ำเต้าหู้ใส่ลูกเดือย หรือขนมหวานใส่ลูกเดือย แต่ยังไมทราบเลยว่าต้นเดือยมีลักษณะเป็นอย่างไร วันนี้เรามาทำความรู้จักกับพืชชนิดนี้กันดีกว่า

เดือย เป็นชื่อที่เรียกกันทั่วไป แต่ในภาคเหนือจะมีชื่อเฉพาะถิ่นว่า มะเดย

ลักษณะที่สำคัญของต้นเดือย

ต้นลูกเดือย

เดือยเป็นไม้ล้มลุก ที่มีอายุเพียงปีเดียว มีความสูงประมาณ 1-2 เมตร ลำต้นตั้งตรง ผิวลำต้นเกลี้ยง

ใบเป็นรูปหอก กว้าง 2.5-5.0 ซม. ยาว 20-45 ซม. ปลายใบเรียวแหลม โคนใบกลมหรือเว้าเล็กน้อย ขอบใบลากคม เส้นกลางใบมองเห็นซัด ลิ้นใบ (ligule) สั้น เป็นเยื่อบางเกลี้ยง กาบใบโอบรอบลำต้น ยาว 3.5 ซม.

ดอกเดือยออกเป็นช่อ ตามง่ามใบใกล้ยอด ยาวประมาณ 7.5 ซม. กาบใบหนึ่งจะมีช่อดอกออกมาหลายช่อ โดยมีก้านช่อชูขึ้นมาเหนือกาบ ส่วนที่เป็นดอกประกอบด้วย ช่อดอกย่อยเพศเมีย (pistillate spikelet) 1 ช่อ และช่อดอกย่อยไม่มีเพศ 2 ช่อ อยู่ภายในเปลือกแข็ง รูปกลมรี หรือรูปหยดนํ้า ผิวเกลี้ยงเป็นมัน มีสีขาวหรือฟ้า คล้ายลูกปัด ยาว 5-8 มม. มีปลายเกสรเพศเมียสีม่วง และช่อดอก ย่อยเพศผู้ (male spikelet) ออกมาทางปลายลูกปัด ช่อดอกเพศผู้แกนกลางยาว 3.5 ซม. ดอกย่อย เพศผู้ติดตามแกนกลางเป็นคู่ หรือ 3 ไม่มีเส้นขนยาว ๆ ดอกย่อย (floret) มีกาบช่อย่อย (glume) รองรับอยู่ 2 อัน อันนอก 1 อัน และอันในหนึ่งอัน มีกาบล่าง (lemma) 1 อัน กาบบน (palea) เล็ก ๆ 1 อัน และเกสรเพศผู้มี 3 อัน

มีผลเป็นผลเทียม ขนาดรูปร่างและสีสรรต่าง ๆ กัน พันธุ์ที่มีเปลือก ผลแข็งกินไม่ได้ สำหรับพันธุ์ที่มีเปลือกผลอ่อนกินได้

ต้นเดือยชอบขึ้นใกล้นํ้าและในที่ชื้น ปลูกได้ทั่วไป เป็นธัญญพืชและเป็นยา

ประโยชน์ของต้นเดือย

- นำรากต้มกับนํ้าแล้วกรองดื่มเป็นยาขับพยาธิในเด็ก ขับปัสสาวะ และแก้ประจำ เดือนไม่ปกติ

- เมล็ด กินได้ เป็นอาหารประเภทแป้ง เป็นยาบำรุง ขับปัสสาวะ ฟอกเลือด ลดความอ้วน

** ในเมล็ด มีแป้ง 58 – 62% ไขมัน 5%  และ ammo acid หลายตัว ได้แก่ leucine, tyrosine, histidine lysine, arginine และ coicin