คนทีสอทะเล

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Vitex trifolia subsp. litoralis Steenis
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Vitex rotundifolia L.f.)
จัดอยู่ในวงศ์กะเพรา LAMIACEAE หรือ LABIATAE
ชื่อท้องถิ่นอื่นๆ คนที (ประจวบคีรีขันธ์), กูนิง (มลายู-นราธิวาส), คนทิสอทะเล คนทิ เป็นต้น

ลักษณะคนทีสอทะเล
ต้นคนทีสอทะเล จัดเป็นไม้เถาเลื้อยไปตามพื้นทรายริมทะเล มีถิ่นกำเนิดในเอเชีย ไปจนถึงประเทศออสเตรเลีย ประเทศไทยจะพบได้มากที่ทางภาคใต้ โดยมักขึ้นตามป่าชายเลน ตามริมน้ำ ลำคลองใกล้ชายทะเลทั่วไป

ลำต้น
เป็นสีน้ำตาล มีความสูงประมาณ 50 เซนติเมตร ลำต้นแตกกิ่งก้านสาขามาก เมื่อมีอายุมากขึ้นจะมีสะเกดหลุดร่วงออกมา กิ่งมักโค้งงอลง ขยายพันธุ์ด้วยการใช้เมล็ด และตอนกิ่ง

ใบ
ใบคนทีสอทะเล จะเป็นแบบใบเดี่ยวออกเรียงสลับบริเวณปลายยอดแบบถี่ๆ (ส่วนใบของคนทีสอ จะเป็นใบประกอบแบบนิ้วมือ) ใบเป็นรูปรี ปลายใบและโคนใบแหลม ขนาดความกว้างของใบประมาณ 1.5-3 เซนติเมตร ยาวประมาณ 3-6 เซนติเมตร ผิวใบเรียบ เนื้อใบค่อนข้างหนา มีสีเขียวเข้ม หลังใบสีอ่อนจนถึงสีนวล

ดอก
คนทีสอทะเล ดอกจะออกเป็นช่อ แยกแขนงตามปลายกิ่ง หรือปลายยอด มีความยาวของช่อดอกประมาณ 6-10 เซนติเมตร ในแต่ละช่อดอกจะมีดอกย่อยอยู่เป็นจำนวนมาก ดอกมีสีม่วง สีฟ้าอมม่วง หรือสีคราม มีเกสรเพศผู้ 4 อัน มีกลีบเลี้ยงเป็นรูปถ้วย กลีบดอกมีลักษณะเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 2 ส่วน ส่วนบนมี 2 กลีบ และส่วนล่างมี 3 กลีบ ลักษณะจะคล้ายกับกลีบดอกผีเสื้อ ดอกจะบานจากโคนช่อไปจนถึงปลายช่อ เส้นผ่านศูนย์กลางของดอกเมื่อบานเต็มที่แล้วจะมีขนาดเกือบ 1 เซนติเมตร และจะดูสวยงามมากเมื่อมีดอกดก และดอกบานพร้อมกันทั้งต้น คนทีสอทะเลสามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี

ผล
ผลของคนทีสอทะเล จะมีลักษณะเป็นผลสดแบบเดี่ยว สีเขียวหรือสีม่วง ลักษณะผลกลม มีกลีบเลี้ยงหุ้มไว้ที่ขั้วผลเกือบครึ่งผล ผลแห้ง มีติ่งที่ปลายผล มีเมล็ดภายในผล

ประโยชน์ของคนทีสอทะเล
มักนิยมปลูกคนทีสอทะเลเพื่อเป็นไม้ประดับ เนื่องจากเมื่อแตกกิ่งก้านมากๆ และมีดอกดก บานพร้อมกันทั้งต้น จะทำให้ดูสวยงามมาก หรืออาจจะนำมาปลูกลงในกระถาง ตั้งเป็นไม้ประดับไว้ในที่แจ้งได้เช่นกัน

ในทางภาคใต้ นิยมนำใบของคนทีสอทะเลมาใช้เป็นส่วนประกอบในการทำขนมพื้นเมือง ทำเป็นขนมคนทีสอ ทำให้ขนมมีสีเขียวและรสชาติอร่อย โดยใช้ใบแห้งมาบดเป็นผงนำไปผสมกับแป้งข้าวเหนียวและน้ำ นำไปนึ่งจนสุกแล้วนำมาหั่นเป็นชิ้นๆ คลุกกับมะพร้าวขูด น้ำตาล และเกลือ

สรรพคุณทางยา
1. ใบ ใช้เป็นยาธาตุ บำรุงธาตุในร่างกาย ใช้ต้มกับน้ำอาบแก้โรคผิวหนังผื่นคัน ใช้หมักผมช่วยฆ่าเชื้อรา กลากเกลื้อน ชันนะตุได้ดี หรือจะเอาใบไปดองกับแอลกอฮอล์ แล้วกรองเอาน้ำมาใช้เป็นยาหัวเชื้อ หรือจะนำใบไปสกัดกับน้ำกะทิ เคี่ยวทิ้งไว้ประมาณ 6 ชั่วโมง แล้วนำไปเก็บไว้เป็นหัวเชื้อน้ำมันสำหรับนวดตัว เนื่องจากใบของคนทีสอมีกลิ่นหอม และมีน้ำมันหอมระเหยที่มีฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อราอยู่ด้วย ถ้าใช้น้ำมันใบคนทีสอทะเล 1 ส่วน ผสมกับน้ำมันมะรุม 1 ส่วน ใช้หยอดรักษาเชื้อราที่เล็บมือเล็บเท้าก็ได้

2. ใบ เถา และราก ทั้งต้น ใช้เป็นยาขับเสมหะ

3. เถา ช่วยแก้ริดสีดวงในลำคอ

4. ทั้งต้นและเถา ใช้เป็นยาแก้ลม ใช้เป็นยาถ่ายพยาธิ ช่วยแก้อาการฟกช้ำ บวม

5. ราก ใช้เป็นยาขับประจำเดือนของสตรี รักษาโรคตับ

6. ผล ใช้เป็นยารักษาโรคเอดส์ได้