จันทน์ขาว

By -

ชื่อพฤกษศาสตร์ Tarenna hoaensis Pitard
ชื่อวงศ์ Rubiaceae
ชื่ออื่นๆ ต้นจันทน์ขาว ต้นจันทน์ใบเล็กจันทน์ขาว

มักมีผู้สำคัญผิดว่า “จันทน์ขาว” เป็นพืชในวงศ์ Ebenaceae ที่มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Diospyios decandra Lour. ซึ่งเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง มีเปลือกต้นสีดำ เนื้อไม้สีขาวนวล พืชชนิดนี้บางถิ่นเรียกว่า “จัน” หรือ “จันทน์ลูกหอม” ผลจะมีกลิ่นหอม และมีอยู่ ๒ แบบ คือ ผลที่ไม่มีเมล็ด จะมีลักษณะ กลม แบน แป้น เรียกว่า “จันอิน” ส่วนผลที่มีเมล็ด จะกลม โต เรียก “จันโอ” เปลือกผลเมื่อสุกจะมีสีเหลือง เนื้อจะหวานเล็กน้อย สามารถนำมากินได้

ในสมัยก่อนมักใช้ติดไว้ที่ข้างฝาหรือกระจกใสเพื่อตกแต่งให้เกิดความสวยงาม เรียกกันว่า “ดอกจัน” โดยนำผลจันทน์มากรีดที่เปลือกผลผ่านก้นลูกให้เป็น ๔ แนวเท่าๆ กัน แล้วลอกเอาเนื้อออกให้หมด และใช้เปลือกที่มีเมือกเหนียวอยู่ภายในแปะติดไว้

จันทน์ขาวได้จากแก่นของต้นจันทนา จันทนาเป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็ก ลำต้นสูงประมาณ ๕-๑๐ เมตร เรือนยอดเป็นพุ่มยาวรี มีเปลือกของลำต้นเป็นสีเทาอ่อน ผิวเรียบ หรืออาจจะแตกเป็นร่องเล็กๆ ไปตามความยาวของลำต้น เนื้อไม้ของต้นจันทนามีสีขาวหรือสีเหลืองอ่อน ใบเป็นแบบใบเดี่ยว มีลักษณะป้อม มน หรือรูปขอบขนาน มีขนาดกว้างประมาณ ๔-๙ ซม. ยาวประมาณ ๑๒-๒๐ ซม. โคนและปลายใบจะมนและสอบ เนื้อใบเป็นมัน เกลี้ยง หนา ก้านใบมีลักษณะแบน ยาวประมาณ ๒ ซม. หูใบเป็นแบบหูใบร่วม ดอกมีสีขาว ออกเป็นช่อตามปลายกิ่ง และมีหลายดอกในแต่ละช่อ ดอกย่อยมีกลิ่นหอม มีกลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ ๔ กลีบ ตรงโคนกลีบจะเชื่อมติดกันเป็นหลอดยาว ผลมีลักษณะเป็นรูปกลมรี และมีกลีบเลี้ยงติดอยู่ด้วย

ตามตำราสรรพคุณทางยาโบราณ มักใช้แก่นจันทน์ขาวที่มีรสขม หวาน เพื่อบำรุงประสาท บำรุงเนื้อหนังให้สดชื่น แก้ร้อนใน แก้กระหายน้ำ แก้ตับ ปอด และดีพิการ แก้เหงื่อตกหนัก ขับพยาธิ ส่วนผลจะมีรสฝาดหวาน ใช้แก้อาการนอนไม่หลับ กระวนกระวาย แก้ท้องเสีย บำรุงประสาท