ชะลูด

By -

ชื่อทางพฤกษศาสตร์ Alyxia reinwardtii Blume
ชื่อพ้อง Alyxia nitens Kerr
ชื่อวงศ์ Apocynaceae
ชื่ออื่นๆ นูด(ภาคใต้)ชะลูด

ชะลูดเป็นไม้ประดับของต่างประเทศชนิดหนึ่ง เพิ่งเอาเข้ามาปลูกในประเทศไทย เรียก “ชะลูดช้าง” ฝรั่งเรียก “Madagascar Jasmine” หรือ “Creeping Tuberose” มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Stephanotis floribunda (R.Br.) Brongn. วงศ์ Asclepiadaceae พืชชนิดนี้เป็นไม้เถา ทุกส่วนของต้นมียางสีขาว

ชะลูดเป็นไม้เถาเนื้อแข็ง ตามเถามีช่องระบายอากาศเป็นจุดๆ มองเห็นได้ชัด มีน้ำยางเป็นสีขาว ไม่มีขน ใบออกเป็นใบเดี่ยวแบบเรียงรอบข้อ มีข้อละ ๓-๔ ใบ มีกลีบเลี้ยง ๔ กลีบ กลีบดอกจะเป็นหลอดเชื่อมติดกันที่โคนดอก ปลายดอกแยกเป็น ๕ แฉก ผลเป็นผลสด มีเปลือกข้างนอกนุ่ม เมล็ดรูปรีหรือรูปไข่ มีลักษณะแข็ง ยาวประมาณ ๘ มม. มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๖ มม. เมื่อผลสุกจะมีสีม่วงอมดำ

เปลือกชั้นในของต้นชะลูดจะมีกลิ่นหอม เนื่องจากสารพวกคูมาริน(coumarins) สารองค์ประกอบเคมีที่สำคัญในเถาชะลูด มี alyxialactone, 4-epialyxialactone, coumarin glycoside I, coumaringlycoside II เป็นต้น

เมื่อเก็บมาแล้วต้องทุบเถาสดๆ ลอกเปลือกสีดำข้างนอกทิ้ง จะได้เปลือกชั้นในสีขาว นำมาผึ่งแดดให้แห้ง จะมีกลิ่นหอมมาก หากไม่ลอกเปลือกนอกออกเมื่อแห้งจะไม่มีกลิ่นหอม มักใช้แต่งกลิ่น เช่น แต่งกลิ่นยาเส้น ธูปหอม

โบราณใช้เปลือกชั้นในสีขาวต้มรวมกับ “ลูกชัด”(fenugreek) ย้อมเสื้อผ้าทำให้มีกลิ่นหอม

สรรพคุณยาโบราณว่า เถา ต้มน้ำดื่มเป็นยาบำรุงกำลัง แก้ลมวิงเวียน แก้อ่อนเพลีย เปลือกต้นชั้นในมีกลิ่นหอม ชุ่มชื่น เป็นยาบำรุงกำลัง ใบและลูกมีสรรพคุณแก้ไข้ ดอกแก้ไข้คลั่งเพ้อ แก้สะอึก แก้ดีพิการ แก้คุดทะราด รากแก้ใจสั่นหรือหงุดหงิด แก้เสมหะและไข้พิษ

แพทย์ตามชนบทใช้เปลือกต้นผสมในยาต้มให้มีกลิ่นหอม ขับผายลมออกจากลำไส้ แก้ไข้ แก้ปวดมวน

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์