ชีวประวัติของปลาแซลมอน

By -

ปลาเศรษฐกิจในกลุ่มแซลมอนิดส์ วงศ์ Salmonidae มีมากมายหลายชนิดที่อาศัยในน้ำจืดและทะเลเปิด เช่น ปลาแอตแลนติคแซลมอน Salmo salar ปลาแซลมอนปาซิฟิค Oncorhynchus และพวกปลาในเครือเดียวกันคือ พวกปลาเทราต์ Salmo sp., ปลาเทราต์สายรุ้ง Salmo gairdneri ปลาคาร์ร์ ปลาเกรย์ลิง Thymallus และไวท์ฟิช Coregonus เหล่านี้เป็นปลาสองน้ำอานาโดรมัส มีแหล่งวางไข่โดยเฉพาะ น้ำหนักของปลาน้ำจืดตัวเต็มวัยมีอย่างน้อย 1-2 กิโลกรัม น้ำหนักของแซลมอนบางชนิดมีถึง 25 กิโลกรัมหรือมากกว่า ทำให้มีคุณค่าทางเศรษฐกิจทั้งในด้านการกีฬาและเป็นอาหาร พวกปลาแซลมอน เทราต์สายรุ้ง และปลาคารร์ เป็นปลาที่นิยมนำมาเพาะเลี้ยงในฟาร์มกันมากทั้งในทะเลและน้ำจืด มักเลี้ยงโดยใช้กระชัง และระบบน้ำไหลแบบเรซเวย์ เพื่อให้ปลาพวกนี้มีคุณสมบัติตามที่มนุษย์ต้องการ จึงได้พยายามทดลองเปลี่ยนพันธุกรรมของมันโดยการปรับเปลี่ยนที่อาศัยให้เหมาะกับสภาพภูมิอากาศ

ปลาพวกที่ออกไข่ในกลุ่มแซลมอนิดส์ ในแต่ละครั้งจะออกไขได้เพียงไม่กี่พันฟอง ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของไข่ประมาณ 5-7 มิลลิเมตร ซึ่งเป็นขนาดที่ค่อนข้างใหญ่ ปลาตัวผู้จะมีการพัฒนาลักษณะเพศทุติยภูมิขึ้นเมื่อถึงฤดูผสมพันธุ์ เช่น ในปลาพิงค์แซลมอนตัวผู้จะมีการพัฒนาขากรรไกรเป็นแบบตะขอ ปลาแซลมอนิดส์จะวางไข่ในแหล่งน้ำตื้นตามกองกรวด การฟักออกเป็นตัวใช้เวลานานหลายสัปดาห์ ปลาแซลมอนแอตแลนติค จะออกไข่ซึ่งฟักเป็นตัว เรียกว่า เอลวิน ซึ่งมีถุงไข่แดงที่มีสีแดงของเลือดขนาดใหญ่ มีความยาวประมาณ 20 มิลลิเมตร แล้วจึงพัฒนาไปเป็นตัวอ่อนระยะพารร์ เมื่อมีความยาวประมาณ 10-15 เซนติเมตร ก็จะอพยพไปในทะเล ปลาพวกนี้โดยปกติแล้วจะต้องใช้ชีวิตประมาณ 1-2 ปีในน้ำจืดก่อน ซึ่งปลาเทราต์สายรุ้งเป็นปลาที่เรารู้จักพัฒนาการของไข่เป็นอย่างดี

เมื่อพร้อมที่จะสืบพันธุ์ ปลาแซลมอนแอตแลนติค จะว่ายน้ำจากทะเลเพื่อเดินทางมาวางไข่ในลำธารน้ำจืดที่อยู่ใกล้กรีนแลนด์และลาบราดอร์ ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของมัน เป็นระยะทางกว่า 1,600 กิโลเมตร

ปลาตัวเมียหาแหล่งน้ำตื้นที่สะอาดเมื่อมาถึงในแหล่งกำเนิดแล้ว ก่อนจะวางไข่มันจะใช้ปากและครีบจัดการกับพื้นที่นั้นให้เรียบร้อยก่อน และใช้ครีบหางขุดหลุม เรียกว่า เรดด์(red) แล้วจึงวางไข่ลงในนั้น เมื่อตัวผู้ฉีดน้ำเชื้อลงไปผสมแล้ว ตัวเมียก็จะใช้ก้อนกรวดปิดปากหลุมที่วางไข่ไว้ จากนั้นทั้งพ่อปลาและแม่ปลาก็ว่ายกลับไปยังทะเล ปลาส่วนมากมักจะตายไปเพราะความอ่อนล้าจากการเดินทาง ที่กลับไปหากินในทะเล และสืบพันธุ์ได้อีกครั้งในฤดูกาลต่อไปก็เหลือเพียงไม่กี่ตัวเท่านั้น

การวางไข่ในแต่ละหลุมของปลาแซลมอนแอตแลนติค จะมีอยู่หลายพันฟอง ไข่จะเริ่มฟักเป็นตัวในอีก 8 สัปดาห์ต่อมา ส่วนที่โผล่ออกมาจากไข่ก่อนก็จะเป็นส่วนหาง แล้วค่อยๆ เหยียดยาวตรงโดยมีกระแสน้ำช่วย ตัวอ่อนที่ฟักออกจากไข่มีความยาวประมาณ 1.3 เซนติเมตร เรียกกันว่า เอลวินส์(alevins) ลักษณะของตัวอ่อนที่เพิ่งออกจากไข่จะคล้ายกับแมลงปอ ที่ส่วนท้องจะมีถุงไข่แดงสีเหลืองติดอยู่ ซึ่งเป็นเวลานานถึงหนึ่งสัปดาห์ที่ลูกปลาจะได้อาหารจากแหล่งสำรองนี้ ปากของลูกปลาจะเปิดเพื่อเตรียมพร้อมในการกินอาหารเมื่อไข่แดงในตัวเริ่มหมดไป รูปร่างหน้าตาของลูกปลาในระยะนี้จะคล้ายพ่อแม่ เรียกว่า ลูกปลาเล็กหรือฟิงเกอลิงส์(fingerlings) อาหารของมันก็ได้แก่พวกแพลงตอน ลูกปลาจะมีความยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตร เมื่ออายุประมาณ 1 ปี ตามลำตัวจะมีแถบสีดำขึ้นตามขวาง เพื่อเป็นการอำพรางตัวให้เห็นยาก เรียกลูกปลาในระยะนี้ว่า พารร์(parr) ลูกปลาจะโตเต็มวัยในอีก 1 ปีต่อมา ตามลำตัวแถบสีดำจะหายไป มีความยาวของลำตัวประมาณ 10-20 เซนติเมตร ลำตัวสีเงิน ปลาตัวเต็มวัยจะไปอาศัยอยู่ในทะเลเป็นเวลา 1 ปี แล้วเดินทางกลับมาสืบพันธุ์และวางไข่ในน้ำจืดอีกครั้ง เมื่อมีไขมันและกล้ามเนื้ออุดมสมบูรณ์แล้ว ชีวประวัติของปลาแซลมอนปาซิฟิคก็คล้ายกับปลาแซลมอนแอตแลนติค เพียงแต่ต้องใช้เวลานานกว่า 3-4 ปี จึงจะเป็นตัวที่โตเต็มวัยและสามารถที่จะสืบพันธุ์ได้

ที่มา: จากหนังสือเรื่อง มีนวิทยา
เรียบเรียงโดย: สุภาพร สุกสีเหลือง
ภาควิชาชีววิทยา
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ