ดีงูเหลือม

By -

เป็นถุงน้ำดี(gall bladder) ที่ได้จากงูเหลือม (Reticulated Python หรือ Regal Python) งูเหลือมเป็นงูไม่มีพิษ เป็นงูที่มีขนาดใหญ่และยาวที่สุดในโลก มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Python reticulatus (Schneider) ในวงศ์ Boidae วงศ์ย่อย Pythoninae

งูเหลือมมีลำตัวยาว หนา อาจยาวได้ถึง ๑๐ เมตร ตอนกลางลำตัวป่องออก มีเกล็ดปกคลุม โดยทั่วไปเกล็ดมีสีเหลืองหรือสีเหลืองปนน้ำตาล มีลวดลายอันเป็นเอกลักษณ์ต่างจาก “งูหลาม” มีเกล็ดสีดำเรียงตัวแบบสลับฟันปลาเป็นวงค่อนข้างเป็นระเบียบ ภายในวงสีดำมีเกล็ดสีเหลืองเป็นขอบใน และมีเกล็ดสีน้ำตาลปนเทาอยู่ภายในอีกทีหนึ่ง ขอบนอกของเกล็ดสีดำ มีเกล็ดสีเหลืองทองสดกว่าบริเวณอื่น บริเวณด้านข้างลำตัวมีแถบเกล็ดสีดำ ภายในมีเกล็ดสีขาวเป็นแถบรูปร่างไม่แน่นอน เกล็ดข้างลำตัวบริเวณที่ติดกับเกล็ดท้องมีสีดำสลับกับขาวไม่เป็นระเบียบ เกล็ดท้องสีนวลหรือสีเหลืองอ่อน บริเวณหัวมีสีเหลืองปนน้ำตาล มีเส้นสีดำเล็กๆ พาดผ่านกลางหัว ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของงูเหลือมที่ใช้จำแนกจากงูสกุลเดียวกันชนิดอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน นัยน์ตาสีเหลืองหรือสีเหลืองเข้ม มีแถบสีดำเล็กๆ พาดจากตาถึงมุมปาก

งูเหลือมอาจจะออกไข่ได้ถึงคราวละ ๑๒๔ ฟอง แม่งูจะดูแลจนไข่ฟักเป็นตัว ลูกงูเหลือมที่ฟักออกมาใหม่ๆ ยาวราว ๕๕ ซม.

งูเหลือมพบได้ในทุกภาคของประเทศทั้งในป่าดิบและป่าเสื่อมโทรม มักพบหากินบนพื้นดิน โดยการดักรอเหยื่อ เมื่อเหยื่อผ่านเข้ามาในระยะก็จะฉกกัดและม้วนตัวรัดเหยื่อจนตาย แล้วจึงกลืนกินเหยื่อที่ตายแล้ว

หนังงูเหลือมที่ฟอกดีแล้วใช้ทำรองเท้า เข็มขัด กระเป๋า เนื้อกินได้ คนจีนชอบกิน แต่หากินยากและมีราคาแพง

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่าดีงูเหลือมมีรสขม บดปรุงเป็นกระสายยา ช่วยให้ตัวยาแล่นเร็ว ดับพิษตานซางในเด็ก ฝนกับยาหยอดตา แก้ตาแฉะ ตามัว ตาฟาง ตาแดง และแก้ปวดตาได้

กระดูกงูเหลือม มีรสเย็น เมา เบื่อ มีสรรพคุณดับพิษกาฬ แก้เมื่อย แก้ร้อนใน กระสับกระส่าย

น้ำมันงูเหลือม มีรสร้อน ใช้ทาแก้เคล็ด ขัด ยอก แพลง ทำให้เส้นเอ็นหย่อน

น้ำมันงูเหลือมเตรียมได้โดยการเอาเปลวมันในตัวงูเหลือม ซึ่งมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Python reticulatus (Schneider) ใส่ขวด ตากแดดจัดๆ จนเปลวมันละลาย ใส่เกลือไว้ก้นขวดเล็กน้อยเพื่อกันเหม็นเน่า

แพทย์โบราณไทยใช้น้ำมันงูเหลือมทาแก้เคล็ด ขัด ยอก แพลง และใช้ทาถูนวดเพื่อให้เส้นเอ็นอ่อนและหย่อนได้

งูชนิดอื่นๆ ในสกุลเดียวกับงูเหลือมที่พบในประเทศไทย มีอีก ๒ ชนิด คือ
๑. งูหลาม(Rock Python) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Python molurus bivittatus Schlegel งูหลามนี้เป็นงูที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ ๓ ของโลก รองจากงูเหลือมและงูอนาคอนดา(Anaconda, ชื่อวิทยาศาสตร์ Eunetes marinus ในวงศ์ Boidae) พบได้ทั่วไปในป่าโปร่ง ทุ่งหญ้า ยกเว้นทางภาคใต้ (พบได้ใต้สุดที่จังหวัดชุมพร) งูนี้มีลักษณะอ้วนหนา ลำตัวสั้นกว่างูเหลือมมาก โตเต็มที่ไม่เกิน ๗ เมตร มีลวดลายแตกต่างจากงูเหลือม โดยที่ลำตัวมีสีเหลืองหรือสีเหลืองอมน้ำตาล และมีแถบสีน้ำตาลเข้มขนาดใหญ่ รูปร่างเป็นเหลี่ยมไม่แน่นอน เกล็ดท้องสีขาวหรือสีนวล จุดเด่นอยู่ที่ลวดลายบริเวณหัว ซึ่งมีลายสีน้ำตาลเข้มเป็นรูปลูกศรอยู่กลางหัว ด้านข้างหัวก็มีแถบสีน้ำตาลเข้มเช่นเดียวกัน นัยน์ตามีสีน้ำตาลเข้ม งูหลามออกไข่คราวละ ๓๐-๕๐ ฟอง แม่งูจะดูแลไข่โดยใช้ลำตัวโอบรอบ ลูกงูหลามที่ฟักออกมามีความยาวราว ๕๐-๘๐ ซม.

๒. งูหลามปากเป็ด(Blood Python) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Python curtus Schlegel เป็นงูที่มีขนาดเล็กที่สุดในวงศ์งูเหลือม พบในป่าดงดิบบริเวณริมน้ำ เนื่องจากเป็นงูที่ชอบน้ำ ว่ายน้ำได้ มักพบงูชนิดนี้ในน้ำ มักซุกตัวอยู่ตามโคลน หรือตามพืชน้ำเพื่อดักรอเหยื่อ พบเฉพาะทางภาคใต้ของประเทศไทย ตั้งแต่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ลงไป งูนี้มีความยาวเต็มที่ราว ๒.๕๐-๖ เมตร รูปร่างสั้นและหนากว่าชนิดอื่น หัวมีขนาดค่อนข้างเล็กเมื่อเทียบกับลำตัว พื้นลำตัวสีน้ำตาลอมส้มจนถึงสีแดงคล้ำ สีจะเข้มที่สุดทางด้านบนลำตัว ด้านข้างจะมีสีอ่อนกว่า ด้านบนลำตัวมีแถบสีน้ำตาลเหลืองหรือสีน้ำตาล ยาวบ้างสั้นบ้างไม่แน่นอน กระจายตามสันหลัง ด้านข้างลำตัวมีเกล็ดสีขาวหรือสีนวลเรียงกันแบบฟันปลาไม่เป็นระเบียบ ด้านล่างของเส้นนี้มีเกล็ดสีดำ ส่วนหัวมีสีน้ำตาลถึงสีน้ำตาลเข้ม มีเส้นสีเข้มเล็กๆ ลากผ่าหัวคล้ายงูเหลือม งูหลามปากเป็ดออกไข่คราวละ ๑๐-๑๕ ฟอง ลูกงูที่ฟักออกมาจากไข่ใหม่ๆ มีความยาวราว ๓๕ ซม.

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์