ด่านราชสีห์

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Tephrosia vestita Vogel.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Cracca vestita (Vogel) Kuntze, Tephrosia papuana Stemm., Tephrosia repentina Craib
ชื่อวงศ์ Leguminosae-Papilionoideae
ชื่ออื่นๆ หลาบเงือก, ถั่วโหนกยาน, หนูท้องขาวด่านราชสีห์

ด่านราชสีห์ เป็นไม้ล้มลุกทรงพุ่มที่มีลำต้นทอดไปตามพื้นดินหรือขึ้นปกคลุมพืชชนิดอื่นอยู่ มักเจริญเติบโตอยู่ในพื้นที่ที่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลถึง 400 เมตร พบเห็นได้ในบริเวณป่าเต็งรัง ป่าผลัดใบ ป่าดิบชื้น ตามทุ่งหญ้า ที่รกร้าง หรือในพื้นที่โล่งแห้งแล้ง

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
เป็นไม้พุ่มล้มลุกที่มีอายุอยู่ได้นานหลายปี มีความสูงของลำต้นประมาณ 0.5-2 เมตร ลำต้นและกิ่งก้านมีลักษณะเป็นสันเหลี่ยม ซึ่งปกคลุมไปด้วยขนสีน้ำตาลคล้ายกำมะหยี่อย่างหนาแน่น มีการแตกกิ่งก้านสาขาอย่างมากมาย

ใบ
เป็นใบประกอบแบบขนนก ที่มีใบย่อยรูปวงรีออกเรียงสลับเป็นคู่ตรงข้ามกันประมาณ 4-5 คู่ แผ่นใบเรียบมีสีเขียวเข้ม ด้านล่างของใบจะมีสีอ่อนกว่าส่วนบนใบ ขอบใบเรียบ โคนใบมน ปลายใบแหลม มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 1.5-2 ซม. ยาวประมาณ 2.5-3 ซม. มีขนอ่อนนุ่มสีขาวหรือสีน้ำตาลปกคลุมอยู่ทั่ว

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบและปลายกิ่ง ช่อดอกมีความยาวประมาณ 3-7 ซม. ซึ่งประกอบไปด้วยดอกย่อยจำนวนมาก กลีบดอกย่อยมีสีขาวลักษณะคล้ายดอกถั่ว โดยกลีบคู่ด้านบนทั้งสองข้างเป็นรูปขอบขนานแกมรูปแถบ กลีบคู่ด้านล่างเป็นรูปขอบขนาน กลีบกลางดอกเป็นรูปไข่กลับ ด้านนอกกลีบดอกย่อยจะปกคลุมไปด้วยขนสีน้ำตาล มีกลีบเลี้ยงสีเขียวที่ส่วนโคนเชื่อมติดกันและแยกเป็น 5 แฉกที่ส่วนปลาย มีใบประดับรูปไข่ ก้านดอกย่อยยาวประมาณ 2 มม. มีเกสรเพศผู้ 10 อัน เกสรเพศเมียมีรังไข่เป็นรูปแถบภายในมีไข่อ่อนอยู่เป็นจำนวนมาก ดอกมีกลิ่นหอม มักผลิดอกในช่วงประมาณเดือนมิถุนายน-ตุลาคม

ผล
มีลักษณะเป็นฝักแบนโค้งคล้ายรูปดาบ ปลายฝักเป็นจะงอยยาวแหลมประมาณ 1 ซม. มีขนสีน้ำตาลปกคลุมอยู่อย่างหนาแน่นทั่วฝัก ฝักอ่อนมีสีเขียวและกลายเป็นสีน้ำตาลอ่อนเมื่อสุก ฝักที่โตเต็มที่จะมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 5 มม. ยาวประมาณ 5.5-6 ซม. ติดฝักในช่วงประมาณเดือนกรกฎาคม-พฤศจิกายน

เมล็ด
มีลักษณะคล้ายรูปไตสีดำ มีขนาดความกว้างประมาณ 2.5 มม. ยาวประมาณ 3 มม. ในแต่ละฝักจะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 10-12 เมล็ด

สรรพคุณทางยา
ชาวบ้านในภาคอีสานมักใช้ใบเป็นยาพื้นบ้านเพื่อรักษาฝี โดยการนำมาตำให้ละเอียดแล้วใช้พอก