ตะกั่วนม

By -

ตะกั่ว(lead) เป็นธาตุโลหะชนิดหนึ่ง มีสัญลักษณ์ทางเคมีเป็น Pb มาจากภาษาละตินว่า “Plumbum” มีเลขจำนวนอะตอม ๘๒ น้ำหนักอะตอม ๒๐๗.๑๙ จุดหลอมตัว ๓๒๗.๔๓ องศาเซลเซียส จุดเดือด ๑,๖๒๐ องศาเซลเซียส ความถ่วงจำเพาะ ๑๑.๓๕ โลหะตะกั่วมีสีเงินหรือสีเทาอมฟ้า มันวาว ตรงส่วนที่ตัดหรือหลอมใหม่ ทิ้งไว้ในอากาศจะหมองเป็นสีเทาแก่หรือดำ เพราะเกิดเป็นออกไซด์เคลือบบางๆ อ่อน รีดเป็นแผ่น หรือใช้มีดตัดเฉือนได้

ตะกั่วเป็นโลหะหนัก เป็นตัวนำไฟฟ้าและนำความร้อนที่เลว ทนต่อการผุกร่อน จึงใช้เป็นตัวเคลือบหรือฉาบได้ดี ในธรรมชาติมักไม่พบโลหะตะกั่ว แต่จะพบในรูปสารประกอบในรูป “แร่ตะกั่ว” ซึ่งเกิดเองตามธรรมชาติ สามารถเอามาถลุงเป็น “โลหะตะกั่ว” ได้

แร่ตะกั่วมีหลายชนิด แต่ที่นิยมทำเหมืองกัน มีอยู่ ๓ ชนิด คือ
๑. แร่กาลีนา(Galena) เป็นแร่ตะกั่วซัลไฟด์ มีสูตรเคมี PbS จัดเป็นแร่ตะกั่วชนิดที่สำคัญที่สุด เพราะถ้าบริสุทธิ์จะมีเนื้อตะกั่วถึงร้อยละ ๘๖.๖ แร่นี้มีผิววาวเหมือนโลหะสีเทาเงิน มีความถ่วงจำเพาะสูง คือ ๗.๔-๗.๖ พบมากที่จังหวัดเพชรบุรี กาญจนบุรี แพร่ เชียงใหม่

๒. แร่เซรัสไซต์(Cerussite) เป็นแร่ตะกั่วคาร์บอเนต มีสูตรเคมี PbCO3 มีเนื้อตะกั่วอยู่ร้อยละ ๗๗.๕ แร่นี้มีสีขาว เทา หรือใส ไม่มีสี หนักตึงมือจนรู้สึกได้ มีความถ่วงจำเพาะ ๖.๕๕ แร่ชนิดนี้พบมากที่จังหวัดยะลาและตาก

๓. แร่แองกลีไซต์(Anglesite) เป็นแร่ตะกั่วซัลเฟต มีสูตรเคมี PbSO 4 มีเนื้อตะกั่วอยู่ร้อยละ ๖๘.๓ ถ้าเป็นผลึกจะมีความวาวคล้ายเพชร แต่ส่วนมากจะด้านๆ คล้ายดินเผา สีขาวเทา เหลืองอ่อน หรือใส ไม่มีสี หนักเป็นพิเศษ มีความถ่วงจำเพาะ ๖.๒-๖.๔

ตะกั่วนมหรือที่โบราณไทยเรียก “บริสุทธิ์” เป็นตะกั่วแท้ ที่ไล่ขี้ออกหมดแล้ว มีลักษณะเป็นโลหะมันวาว หนักแต่ไม่แข็ง อ่อนละลายตัวด้วยความร้อนง่าย โบราณใช้ตะกั่วนมนี้ปรุงเป็นยาแก้กามโรคและทางเดินปัสสาวะอักเสบ การใช้ตะกั่วเป็นยา พึงใช้ด้วยความระมัดระวัง เพราะตะกั่วมีพิษต่อร่างกาย โดยเฉพาะต่อระบบประสาทและระบบทางเดินอาหาร อาการพิษจากตะกั่วมี สมองเสื่อม การย่อยอาหารผิดปรกติ เบื่ออาหาร ปวดท้อง ข้อเสื่อม ซูบผอม เป็นต้น

ส่วนที่เรียก “ตะกั่วกรอบ” หรือ “ตะกั่วเกรียบ” (เพราะเมื่อแผ่เป็นแผ่นบางแล้วดัดงอ จะมีเสียงลั่นดังกรอบเกรียบ) เป็นชื่อที่เรียกในภายหลัง โบราณเรียกว่า “สังขวานร” เป็นของผสมระหว่างตะกั่วกับสังกะสี เพื่อให้แข็งและกรอบ มีสีขาว

ส่วนที่เรียก “ตะกั่วแดง” หรือที่ฝรั่งเรียก “Red Lead” หรือ “Minium” นั้น เป็นสารประกอบประเภทออกไซด์ของตะกั่ว มีสูตรเคมีเป็น Pb3O4 ลักษณะเป็นผงละเอียดสีแดงเข้ม ใช้ในอุตสาหกรรมทำแก้วและทำสีทา เคยใช้ตะกั่วแดงลงพื้นโลหะ โดยเฉพาะเหล็ก แล้วจึงลงสีทับด้านนอกอีกทีหนึ่ง เพื่อกันสนิม

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์