ต้นกราย

By -

ลูกกรายเป็นผลของต้นกราย อันมีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Terminalia nigrovenulosa Pierre ex Laness. มีชื่อพ้องว่า Terminalia oblique Craib, Terminalia triptera Stapf, Terminalia tripteroides Craib จัดอยู่ในวงศ์ Combretaceae บางถิ่นเรียก กำจาย(เชียงใหม่) กำจำ(ภาคใต้) ขี้อ้าย หานกราย(ราชบุรี) คำเจ้า ปู่เจ้า ปู่เจ้าหามก๋าย พระเจ้าหอมก๋าย พระเจ้าหามก๋าย สลิงหามก๋าย(ภาคเหนือ) ตานแดง(ประจวบคีรีขันธ์ สุราษฎร์ธานี สงขลา) ประดู่ขาว(ชุมพร) เบ็น(สุโขทัย) มะขามกราย หนามกราย หามกราย(ชลบุรี) สีเสียดต้น แสงคำ แสนคำ(เลย) หอมกราย(จันทบุรี) ก็มี พบขึ้นกระจัดกระจายทั่วไปในป่าเบญจพรรณและป่าดงดิบทุกภาคของประเทศไทยกราย

ต้นกรายเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ผลัดใบ สูงราว ๑๓-๒๒ เมตร ลำต้นเปลาตรง อาจจะมีพูพอนเล็กน้อยที่โคนต้น ในขณะที่ลำต้นยังเล็กอยู่จะมีกิ่งเล็กๆ แตกออกมาโดยรอบ แต่จะหลุดร่วงไปเหลือแต่โคนกิ่งติดอยู่ลักษณะคล้ายหนาม เมื่อลำต้นใหญ่ขึ้น กิ่งหนามเหล่านี้จะหลุดหายไป เปลือกต้นสีน้ำตาลคล้ำ มีรอยแตกเป็นร่องตามยาว ใบรูปมน รูปไข่ หรือรูปขอบขนาน ปลายใบแหลมยาว ฐานใบมนหรือสอบเข้าหากันเป็นรูปลิ่ม มีต่อมคู่อยู่ที่ขอบใบเยื้องไปทางฐานใบ ใบอ่อนมีขนสีน้ำตาลอ่อนปกคลุมอยู่อย่างหนาแน่น และที่ขอบใบมีขนปกคลุมอย่างเป็นระเบียบ เมื่อใบมีอายุมากขึ้น ขนจะหลุดร่วงไป ทำให้ใบเกลี้ยง ดอกออกเป็นช่อ แตกที่กิ่ง ช่อดอกปกคลุมด้วยขนสีน้ำตาลหนาแน่น ดอกเป็นดอกสมบูรณ์เพศ สีขาวอมเหลือง มีขนาดเล็กมาก ผลเป็นผลแห้ง รูปขอบขนาน มีครีบ ๓ ครีบ แต่ละครีบทำมุมเกือบเท่าๆ กัน มีสีน้ำตาลอ่อนแกมเหลืองเกลี้ยง

เนื้อไม้แข็ง ใช้ในการก่อสร้างบ้านเรือน ทำเครื่องเรือน ต่อเรือ

เปลือกมีสารฝาด (tannin) สูง จึงมีรสฝาดจัด ใช้ฟอกหนังได้ อาจใช้กินกับหมากแทนสีเสียดได้

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่าลูกกรายใช้แก้บิด แก้ท้องเสียและท้องร่วงอย่างแรง เปลือกต้นมีสรรพคุณกล่อมเสมหะและอาจม แก้อุจจาระเป็นฟอง คุมธาตุ สมานแผล

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์