ต้นคงคาเดือด

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Arfeuillea arborescens Pierre
ชื่อวงศ์ SAPINDACEAE
ชื่ออื่นๆ คงคาเดือด, ช้างเผือก, ตะไล, ตะไลคงคา, สมุยกุย, หมากเล็กหมากน้อยต้นคงคาเดือด

คงคาเดือด เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ที่จัดอยู่ในวงศ์เดียวกันกับเงาะ มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ในภูมิภาคอินโดจีน และพม่า มักเจริญเติบโตอยู่ในพื้นที่ที่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 600 เมตร บริเวณที่เป็นป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ หรือป่าราบและเขาหินปูน สามารถพบได้ทั่วไปทุกภาคของประเทศไทย ยกเว้นทางภาคใต้

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีเปลือกลำต้นสีน้ำตาลอ่อน และมีจุดขาวๆ ปกคลุมอยู่ทั่ว เปลือกลำต้นเรียบ แตกกิ่งก้านเป็นทรงพุ่มกลม กิ่งอ่อนที่แตกใหม่จะมีสีเขียว ขนาดความสูงของลำต้นมีประมาณ 8-12 เมตร

ใบ
เป็นใบประกอบแบบขนนก ใบย่อยมีลักษณะคล้ายรูปไข่หรือรูปใบหอก เรียงสลับตรงข้ามกันประมาณ 5-9 ใบ ขอบใบเรียบ ปลายใบแหลม โคนใบมน แผ่นใบสีเขียว มีความกว้างของใบประมาณ 2.5-4 ซม. ยาวประมาณ 4.5-7 ซม. ก้านใบย่อยยาวประมาณ 3 มม.

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ช่อดอกยาวประมาณ 15 ซม. ดอกย่อยมีกลีบเลี้ยงรูปรีสีน้ำตาลอมม่วงจำนวน 5 กลีบ ส่วนกลีบดอกมีลักษณะเป็นรูปไข่กลับสีขาวจำนวน 2-4 กลีบ มีดอกเพศผู้และดอกเพศเมียอยู่ในช่อเดี่ยวกัน ดอกมีกลิ่นหอมแรง

ผล
มีลักษณะเป็นแคปซูล มีปีกบางๆ 3 ปีก ผลเรียบเกลี้ยงเป็นสีเขียวสด เมื่อแห้งจะกลายเป็นสีน้ำตาล สามารถแตกออกได้

เมล็ด
ภายในผลที่แตกออกจะมีเมล็ดสีดำรูปไข่ขนาดเล็กอยู่ประมาณ 2 เมล็ด

การขยายพันธุ์
สามารถทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด

ประโยชน์
เปลือกต้น-ใช้ทำเป็นยาแก้อาการคันและแสบร้อนตามผิวหนัง แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไอ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ซาง ทำให้เจริญอาหาร

เนื้อไม้-ใช้เป็นยาแก้ไข้ตัวร้อน แก้ซาง แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้อาการแสบตามผิวหนัง ทำให้เจริญอาหาร ใช้ฆ่าพยาธิ