ต้นคนทา

By -

ชื่อทางพฤกษศาสตร์ Harrisonia perforate(Blanco) Merr.
ชื่อพ้อง harrisonia benettii Hook.
ชื่อวงศ์ Simaroubaceae
ชื่ออื่นๆ กะลันทา สีฟัน สีฟันคนทา(ภาคกลาง) จี้ จี้หนาม สีเตาะ หนามจี้(ภาคเหนือ) โกทา(อีสาน)ต้นคนทา

คนทาเป็นไม้พุ่มแกมเถา พบขึ้นทั่วไปตามที่โล่งในป่าผลัดใบ ป่าละเมาะและป่าเขาหินปูน ตั้งแต่ระดับความสูงใกล้น้ำทะเลจนถึงระดับสูงกว่าน้ำทะเลปานกลางประมาณ ๙๐๐ เมตร ตามเถาและกิ่งก้านมักจะมีหนามแข็งอยู่ เมื่อใบยังอ่อนจะมีสีแดง ใบเป็นใบประกอบเรียงสลับกันแบบขนนก ก้านและแกนใบจะแผ่ออกเป็นปีกแคบๆ มีใบย่อย ๑-๑๕ ใบ เป็นใบรูปไข่หรือรูปรี กว้าง ๑-๑.๕ ซม. ยาว ๒-๒.๕ ซม. ขอบใบย่อยมีหยักห่างๆ ดอกออกเป็นช่อที่ซอกใบใกล้ปลายกิ่ง มีกลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ ๔-๕ กลีบ เป็นรูปขอบขนาน กลีบดอกที่อยู่ด้านนอกจะมีสีม่วงแดง ด้านในเป็นสีขาวนวล ผลค่อนข้างกลม มีผิวด้านนอกคล้ายแผ่นหนัง เมล็ดมีลักษณะแข็ง ขนาด ๑-๒ ซม. ใบ ผล และรากของคนทาจะมีรสขม

โบราณมักจะใช้เปลือกและรากมาต้มน้ำกินแก้ท้องเสีย แก้บิด เป็นยาลดความร้อนในร่างกาย ใช้กระทุ้งพิษไข้ แก้ร้อนใน กระหายน้ำ
ใบคนทา

ในเปลือกรากของคนทามีสารที่เป็นองค์ประกอบทางเคมีอยู่หลายชนิด ที่สำคัญ เช่น perforatic acid, perforatin A, perforatin เป็นต้น

ในสมัยโบราณ มักจะใช้กิ่งไม้คนทาขนาดโตเท่านิ้วก้อยปอกเปลือกออกให้เห็นเนื้อขาว ด้านหนึ่งเหลาให้แหลม แล้วจักตอนปลายอีกด้านหนึ่ง ยีเนื้อไม้ส่วนปลายให้อ่อน เพื่อใช้เป็นไม้สีฟันกับไม้จิ้มฟันถวายพระภิกษุสงฆ์เมื่อมีการถวายพุ่มเทียนพรรษา ซึ่งมักเรียกกันว่า “ไม้สีฟันคนทา” หรือที่ชาวอีสานเรียกกันว่า “ไม้โกทา”