ต้นจักรนารายณ์

By -

ชื่อสามัญ Purple passion vine, Purple velvel plant
ชื่อวิทยาศาสตร์ Gynura divaricata (L.) DC., Gynura procumbens (Lour.) Merr.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Gynura ovalis DC., Gynura auriculata Cass., Gynura sarmentosa (Blume) DC.
ชื่อวงศ์ ASTERACEAE หรือ COMPOSITAE
ชื่ออื่นๆ แปะตำปึง, แป๊ะตำปึง , แปะตังปึง, แป๊ะตังปึง, แปะตังปุง ,ผักพันปีจักรนารายณ์

จักรนารายณ์ เป็นพืชล้มลุกที่มีอายุอยู่ได้นานหลายปี จัดอยู่ในวงศ์เดียวกันกับทานตะวัน มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศจีน ต่อมาได้มีการกระจายพันธุ์ออกไปสู่หลายๆ ประเทศทั่วโลก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีรากเป็นเหง้าใต้ดิน และมีรากฝอยแตกออกมามากมาย ลักษณะลำต้นและกิ่งก้านกลม กิ่งอ่อนมีสีม่วงอมแดง มีขนอ่อนนุ่มปกคลุมอยู่ทั่ว ขนาดความสูงของลำต้นมีประมาณ 30-50 ซม.

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับกันทั่วลำต้น ใบมีลักษณะเป็นรูปไข่ โคนและปลายใบแหลม ขอบใบหยัก แผ่นใบหนามีสีเขียว ด้านล่างใบจะมีสีอ่อนกว่าด้านบนใบ หรืออาจเป็นสีขาวหม่นไปจนถึงสีม่วงอมแดง ขนาดความกว้างของใบมีประมาณ 8 ซม. ยาวประมาณ 9-15 ซม. ก้านใบสั้น บางชนิดใบจะมีลักษณะกลม

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ในแต่ละช่อจะประกอบไปด้วยดอกย่อยสีเหลืองอมส้มจำนวนมาก กลีบดอกย่อยมีลักษณะเป็นเส้นฝอย มีความยาวประมาณ 1-1.5 ซม. ในกลีบดอกจะมีเกสรเพศผู้ 5 อัน ส่วนเกสรเพศเมียจะยื่นยาวออกมาเหนือกลีบดอก และภายในดอกจะมีผลติดอยู่

การขยายพันธุ์ดอกจักรนารายณ์
ทำได้ด้วยการปักชำกิ่ง เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนที่มีความอุดมสมบูรณ์ สามารถระบายน้ำได้ดี ต้องการน้ำในปริมาณมาก ชอบแสงแดดพอประมาณ

ประโยชน์ที่นำมาใช้
ใบสด-สามารถนำมารับประทานเป็นผักสด ลวกจิ้ม ใช้เป็นเครื่องเคียงกินคู่กับอาหารอื่นๆ หรือจะใช้เป็นส่วนผสมในการปรุงอาหารประเภทแกง ต้ม หรือผัดก็ได้

สมุนไพรชนิดนี้ไม่เหมาะกับผู้ที่มีร่างกายอ่อนแอ เป็นไข้ หรือธาตุไฟอ่อน ขณะรับประทานยาสมุนไพรจักรนารายณ์ ควรงดของแสลงตามที่แพทย์ได้กำหนดเอาไว้ด้วย เพื่อให้ตัวยามีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น หากเลี่ยงไม่ได้ควรรับประทานก่อนหรือหลังอาหารชนิดนั้นๆ เป็นเวลาประมาณ 2 ชั่วโมง

สรรพคุณทางยา
ยอดอ่อน-ใช้ต้มกับตัวยาอื่นๆ ดื่มเป็นยาบำรุงร่างกาย ใช้รับประทานสดเพื่อรักษาและป้องกันการเกิดโรคมะเร็งเต้านมและมะเร็งมดลูกได้

ราก ก้าน ใบ-ใช้ต้มน้ำดื่มเป็นยาแก้อาการตกเลือด แก้อาการอุดตันของเส้นเลือด ช่วยกระจายโลหิต ทำให้เลือดเย็น ช่วยฟอกโลหิตและทำให้ระบบน้ำเหลืองดีขึ้น ช่วยขับพิษออกทางปัสสาวะ อุจจาระ และทางตา ช่วยรักษาโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง แก้อาการหอบ ทำให้หายใจได้ปกติ แก้อาการร้อนใน แก้ไข้ แก้อาการไอเป็นเลือด ใช้รักษาโรคหลอดลมอักเสบ วัณโรคปอด ใช้ตำพอกตา แก้อาการตาอักเสบ ตาต้อ ตามัว ใช้รักษาโรคเริม งูสวัด ใช้พอกริดสีดวงทวาร ใช้ทาแก้ผดผื่นคัน แก้ฝี แก้พิษแมลงกัดต่อย แก้อาการฟกช้ำบวม ใช้ห้ามเลือด รักษาแผลสด แผลไฟไม้น้ำร้อนลวก หรือใช้รักษาบาดแผลภายนอกได้ ใช้ใบสดเคี้ยวรับประทานก่อนเข้านอนเพื่อรักษาอาการปวดฟัน ปวดเหงือก ปวดฟัน ลำคออักเสบ และแผลในปาก ช่วยขับลม ลดอาการแน่นท้อง อาการปวดท้องจากโรคกระเพาะ