ต้นซ้องแมว

By -

ชื่อสามัญ Parrot’s beak, Hedgelhog, Wild sedge
ชื่อวิทยาศาสตร์ Gmelina philippensis Cham.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Gmelina hystrix Schult. ex Kurz
ชื่อวงศ์ VERBENACEAE, LAMIACEAE, LABIATAE
ชื่อเรียกอื่น ข้าวจี่, คางแมว, จิงจาย, จิ้งจ๊อ, ซ้อแมว, ปะงางอ, ยองขนุน, เล็บแมว, ส้มแมว, ยวงขนุน, หางกระรอกแดง, ปะงางอ

ต้นซ้องแมว เป็นไม้ทรงพุ่มรอเลื้อยที่จัดอยู่ในวงศ์เดียวกันกับกะเพรา มีถิ่นกำเนิดในประเทศฟิลิปปินส์ ส่วนในประเทศไทยพบมีการเจริญเติบโตอยู่ตามป่าเบญจพรรณทั่วไปดอกซ้องแมว

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
เปลือกลำต้นมีสีน้ำตาลอ่อน ผิวเรียบ มีช่องอากาศ และหนามขนาดใหญ่และยาว มีความสูงของลำต้นประมาณ 2-6 เมตร

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปไข่กว้างประมาณ 1.5-2.5 ซม. ยาวประมาณ 4-5 ซม. โคนใบมน ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบเรียบสีเขียว ด้านล่างใบมีสีอ่อนกว่าด้านบน มีก้านใบยาวประมาณ 1-2.5 ซม. ออกเป็นใบเดี่ยวตรงข้ามกัน

ดอก
ออกเป็นช่อกระจุกห้อยลงมาจากปลายกิ่ง ช่อดอกยาวประมาณ 50 ซม. กลีบดอกมีลักษณะเป็นหลอดคล้ายรูประฆัง มีสีเหลือง ส่วนปลายแยกออกเป็น 2 ปาก มี 4 แฉก กลีบเลี้ยงมีลักษณะคล้ายรูปถ้วย ยาวประมาณ 5 มม. มีใบประดับเป็นรูปไข่กว้างสีเขียวแกมเหลืองและมีสีแดงประ ส่วนปลายเป็นติ่งแหลม ก้านดอกสั้น มีเกสรเพศผู้ 4 อัน มีก้านเกสรเพศเมียยาวประมาณ 3.5 ซม. ผลิดอกในช่วงเดือนมีนาคม-พฤษภาคม

ผล
มีลักษณะเป็นรูปไข่หรือรูปทรงกลมรี ผิวผลเรียบเป็นมัน มีขนาดความยาวของผลประมาณ 1.5-2.5 ซม. เมื่อผลยังอ่อนจะมีสีเขียวและกลายเป็นสีเหลืองอมส้มเมื่อสุก ภายในผลมีเมล็ดอยู่ประมาณ 2-4 เมล็ด เริ่มติดผลในช่วงประมาณเดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการตอนกิ่ง หรือการปักชำ ต้นซ้องแมวจะเจริญเติบโตได้ดีในดินที่มีความร่วนซุยและอุดมสมบูรณ์ ต้องการน้ำในขนาดปานกลาง และชอบแสงแดดแบบเต็มวัน

ประโยชน์
ด้วยดอกที่เป็นช่อสวยงามแปลกตา จึงนิยมปลูกเลี้ยงเป็นไม้ประดับตามอาคารบ้านเรือน หรือตามสถานที่ต่างๆ ที่เหมาะสม หรือใช้ใบขยำกับน้ำซาวข้าวแล้วนำมาหมักผม ซึ่งจะทำให้ผมเป็นประกายเงาเงา

สรรพคุณทางยา
ราก-ใช้เป็นยาแก้กษัย แก้ตานขโมย แก้วัณโรค แก้พิษฝีภายใน

ใบ-ใช้ตำพอกศีรษะแก้อาการปวดหัว แก้ผมร่วง ใช้คั้นเอาแต่น้ำหยอดหูแก้อาการปวดหู นำมาต้มกับน้ำใช้บ้วนปากแก้ปวดฟัน แก้เหงือกบวมอักเสบ ใช้เป็นยาขับพยาธิ ใช้ทาแก้บวม

ผล-ใช้เป็นยารักษาวัณโรค ใช้เป็นยาดับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไอ ขับพยาธิ แก้โรคท้องมาน แก้ปวดข้อและกล้ามเนื้อ หรือใช้คั้นเอาน้ำหยอดแก้ปวดหู ใช้ทาแผลน้ำกัดเท้า