ต้นตรษ

By -

ชื่อทางพฤกษศาสตร์ Combretum trifoliatum Vent.
ชื่อวงศ์ Combretaceae
ชื่ออื่นๆ กรด(ภาคกลาง) ย่านตุด คดสัง(สุราษฏร์ธานี) ชุด(ภาคใต้) เบน(ขอนแก่น มหาสารคาม) เปือย(นครพนม)ต้นกรด

ตรษเป็นไม้เถาหรือไม้พุ่มรอเลื้อยชนิดหนึ่ง ต้นสูงประมาณ ๓-๕ เมตร มีขนนุ่มสีน้ำตาลแกมเหลืองปกคลุมอยู่ตามกิ่งอ่อน และจะเกลี้ยงเมื่อกิ่งแก่ขึ้น ใบเป็นลักษณะใบเดี่ยว รูปทรงรีหรือรูปใบหอก กว้างประมาณ ๓-๕.๕ ซม. ยาว ๘-๑๖ ซม. ใบจะออกที่ข้อเดียวกันประมาณ ๓-๕ ใบ ตรงปลายใบจะแหลมมีติ่งสั้นๆ โคนใบมนหรือค่อนข้างกลมเล็กน้อย เนื้อใบหนาเป็นมัน ด้านบนของใบจะค่อนข้างเกลี้ยง แต่ส่วนล่างของใบจะมีตุ่มหูดหรือมีแถบของขนนุ่มสีน้ำตาลแกมเหลืองพาดขนานตามความยาวของเส้นกลางใบ ดอกออกเป็นช่อกระจายตามปลายยอดหรือตามง่ามใบ ดอกมีสีขาวหรือสีขาวอมเหลือง และมีกลิ่นหอม ช่อดอกยาวประมาณ ๘-๒๐ ซม. กลีบเลี้ยงตอนล่างจะเชื่อมติดกันเป็นท่อและมีขน ตอนบนจะแผ่ออกเป็นรูปถ้วยตื้นๆ ส่วนปลายจะแยกออกเป็น ๕ กลีบ มีกลีบดอก ๕ กลีบ และมีขนนุ่มขึ้นหนาแน่น มีเกสรตัวผู้ ๑๐ อัน ผลมีรูปทรงรีแคบ ไม่มีก้านผล มีความกว้างของผลประมาณ ๑-๑.๕ ซม. ยาวประมาณ ๓-๓.๕ ซม. เป็นผลเกลี้ยงเป็นมันมีสีน้ำตาลดำ และมีครีบปีกแข็ง ๕ ปีก

สรรพคุณทางยา
แพทย์ชนบทมักใช้รากปรุงเป็นยาชงกินแก้ตกขาว ใช้ชำระล้างอวัยวะสืบพันธุ์สตรี

เปลือกและรากนำมาฝนกับน้ำซาวข้าวกินเป็นยาสมานลำไส้ แก้บิด แก้ท้องร่วง หรือใช้ดองกับเหล้ากินแก้ปวดท้อง แก้จุกเสียด

ผลใช้เป็นยาถ่ายพยาธิไส้เดือน หรือต้มน้ำอมแก้เหงือกบวมและปากเปื่อย