ต้นปีกแมลงสาบหรือก้ามปูหลุด

By -

ชื่อสามัญ Inch plant, Wandering jew
ชื่อวิทยาศาสตร์ Tradescantia zebrina var. zebrina , Tradescantia zebrina Bosse
ชื่อวงศ์ COMMELINACEAE
ชื่ออื่นๆ ก้ามปู, จุยเต็กเช่า, เตี้ยวจู๋เหมยต้นปีกแมลงสาบ

ต้นปีกแมลงสาบ เป็นไม้ล้มลุกที่มีลำต้นทอดเลื้อยไปตามพื้นดิน จัดเป็นพืชในวงศ์เดียวกันกับผักปลาบ มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศเม็กซิโก พบมีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ทั่วไป เป็นพรรณไม้ที่มีใบและดอกที่สวยงาม จึงนิยมปลูกเป็นไม้ประดับตามอาคารบ้านเรือน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีลักษณะอวบ เป็นข้อปล้อง มีการแตกกิ่งแขนงคลุมดินอย่างมากมาย ชูยอดจากพื้นดินได้สูงประมาณ 10-30 ซม. สีของลำต้นมีทั้งที่เป็นสีเขียว หรือสีเขียวลายม่วง

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปไข่ หรือรูปรีแกมขอบขนาน โคนใบมน ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ ด้านบนใบเป็นลายสีเขียวสลับกับสีเทาตามความยาวของใบ ด้านล่างใบมีสีม่วงอมแดง มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 1.5-3 ซม. ยาวประมาณ 3-8 ซม. ไม่มีก้านใบ ออกเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับตรงข้ามกัน กาบใบสั้นและมีขนปกคลุมเล็กน้อย

ดอกก้ามปูหลุด
ออกเป็นช่อกระจุกที่ปลายยอดเป็นช่อสั้นๆมีดอกสีม่วงอมชมพู กลีบดอกมีลักษณะคล้ายรูปไข่จำนวน 3 กลีบ โคนกลีบดอกเชื่อมติดกัน ส่วนปลายแยกออกจากกัน กลีบรองดอกบาง ด้านบนมีสีม่วง ส่วนด้านล่างเป็นสีขาว ที่โคนกลีบรองดอกจะเชื่อมติดกันเป็นท่อ มีใบประดับที่มีขนาดไม่เท่ากันจำนวน 2 ใบ มีเกสรเพศผู้กลางดอกจำนวน 6 อัน ก้านอับเรณูเป็นสีขาว มีก้านเกสรเพศเมียเรียวยาวแยกออกเป็น 3 แฉก ก้านดอกสั้น เมื่อบานเต็มที่จะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 ซม.

ผล
มีลักษณะเป็นรูปยาวรีขนาดเล็ก เมื่อแก่จะแตกออก ภายในผลมีเมล็ดอยู่ประมาณ 2-3 เมล็ด

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ดหรือการแยกลำต้น ต้นปีกแมลงสาบสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนที่มีความชื้นสูง ต้องการแสงแดดในระดับปานกลาง เติบโตได้รวดเร็ว

สรรพคุณทางยา
ทั้งต้น-ใช้เป็นยาขับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้อาการไอเป็นเลือด แก้เจ็บคอ คอบวมหรืออักเสบ แก้บิดจากการติดเชื้อ ใช้เป็นยาขับฝีในท้อง ขับปัสสาวะ รักษานิ่วในท่อปัสสาวะ ทางเดินปัสสาวะอักเสบหรือติดเชื้อ แก้อาการไตอักเสบบวมน้ำ ใช้เป็นยาแก้พิษงู ใช้พอกดูดพิษฝี แก้ฝีอักเสบ

ลำต้น-ใช้ต้มน้ำดื่มแก้กระหายน้ำ แก้อาการตกขาวของสตรี ใช้เป็นยาแก้โรคหนองใน ใช้ตำพอกรักษาแผลไฟไหม้

ใบ-ใช้ต้มน้ำดื่มแก้กระหายน้ำ ช่วยลดอาการบวม ตำพอกลดอาการบวมตามข้อ

กาบหุ้มดอกสด-ใช้เป็นยาแก้บิดเรื้อรัง