ต้นมะดูก

By -

ชื่อสามัญ Ivru wood
ชื่อวิทยาศาสตร์ Siphonodon celastrineus Griff.
ชื่อวงศ์ CELASTRACEAE
ชื่ออื่นๆ ยายปลวก, ไม้มะดูก, บั๊กโค้กผลมะดูก

มะดูก เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางที่จัดอยู่ในวงศ์เดียวกันกับต้นกระทงลาย มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ตามป่าราบ และป่าโปร่งที่ค่อนข้างชื้น ซึ่งเป็นพื้นที่ที่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 800 เมตร พบได้มากในทางภาคกลางและภาคเหนือของประเทศไทย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ แตกกิ่งก้านสาขาเป็นรูปทรงกลมทึบ เปลือกต้นแตกเป็นร่องตามยาวมีสีเทาอมดำ มีขนาดความสูงของลำต้นประมาณ 20-35 เมตร

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับกันอยู่ที่ปลายยอดและกิ่งก้าน ใบมีลักษณะเป็นรูปขอบขนานหรือรูปรี โคนใบสอบ ปลายใบแหลม ขอบใบเป็นหยักตื้นๆ และห่าง แผ่นใบหนาคล้ายหนัง มีสีเขียวเข้มเป็นมัน ส่วนด้านล่างของใบจะมีสีอ่อนกว่า ใบที่โตเต็มที่มีขนาดความกว้างประมาณ 1-3.5 นิ้ว ยาวประมาณ 1.5-9 นิ้ว ก้านใบยาวประมาณ 0.5-2 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อกระจุกตามซอกใบ ก้านช่อดอกยาวประมาณ 0.5-1.5 ซม. ในแต่ละช่อจะมีดอกย่อยสีขาวนวลหรือสีเหลืองอมส้มประมาณ 2-3 ดอก กลีบดอกเป็นรูปไข่หรือรูปรีเรียงซ้อนทับกันอยู่จำนวน 5 กลีบ มีกลีบเลี้ยงค่อนข้างกลมมนจำนวน 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกัน มีเกสรเพศผู้จำนวน 5 อัน ก้านดอกย่อยยาวประมาณ 5-11 มม. เริ่มให้ดอกในช่วงประมาณเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน

ผล
มีลักษณะเป็นรูปกลมหรือรูปรี ผลอ่อนมีสีเขียวเมื่อสุกจะกลายเป็นสีเขียวอมเหลือง ผลที่โตเต็มที่จะมีขนาดความกว้างประมาณ 1-2.5 นิ้ว ยาวประมาณ 1.5-3 นิ้ว มักติดผลในช่วงประมาณเดือนกรกฎาคม-กุมภาพันธ์ เนื้อผลมีรสหวานกลิ่นหอม และมีเมล็ดรูปไข่สีน้ำตาลอ่อนอยู่หลายเมล็ด

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด การตอนกิ่ง และการปักชำกิ่ง เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุยที่อุดมสมบูรณ์ สามารถระบายน้ำและถ่ายเทอากาศได้ดี ชอบแสงแดดแบบเต็มวัน ต้องการน้ำในปริมาณปานกลาง เหมาะสำหรับปลูกในพื้นที่กลางแจ้ง

ประโยชน์
-ปลูกเป็นไม้ประดับในพื้นที่กลางแจ้ง
-ผลสุกใช้รับประทานเป็นผลไม้ได้

สรรพคุณทางยา
ราก-ใช้เป็นยาแก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย แก้เอ็นพิการ อาการปวดแสบปวดร้อน แก้ปวดข้อและกระดูก หรือนำไปผสมกับสมุนไพรชนิดอื่นใช้เป็นยาบำรุงและดับพิษในกระดูก แก้โรคมะเร็ง แก้พิษฝีในตับ ในปอด และในกระดูก

ลำต้น-ใช้ต้มน้ำดื่มร่วมกับสมุนไพรตัวอื่นเพื่อแก้อาการปวดเมื่อย และบำรุงกำลัง