ต้นมะพอก

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Parinari anamensis Hance
ชื่อวงศ์ CHRYSOBALANACEAE
ชื่ออื่นๆ จัด, จั๊ด, พอก, มะคลอก, หมักมอก, ประดงไฟ, ประดงเลือด, กระท้อนลอก, ท่าลอก, หมากรอก, มะมื่อ, หมักมื่อ, ตะลอก, ตะโลกมะพอก

มะพอก เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ มีถิ่นกำเนิดอยู่หลายประเทศ เช่น ลาว กัมพูชา และเวียดนาม มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ตามป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าดิบแล้ง ป่าผลัดใบ และป่าผสม ซึ่งเป็นพื้นที่ที่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 1,500 เมตร สามารถพบเห็นได้ในทุกภาคของประเทศไทย ยกเว้นทางภาคใต้

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีลักษณะเปลาตรง ขนาดความสูงของลำต้นมีประมาณ 10-30 เมตร เปลือกลำต้นเรียบเป็นสีน้ำตาลอมเทา อาจแตกเป็นสะเก็ดหรือแตกเป็นร่องลึก และสามารถหลุดลอกออกไปได้ บริเวณกิ่งอ่อนจะถูกปกคลุมไปด้วยขนสีเทาหรือสีน้ำตาล แตกกิ่งก้านสาขามากมาย

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกันตามกิ่งก้านที่ปลายยอด ใบมีลักษณะเป็นรูปทรงรีหรือรูปไข่ มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 4-6 ซม. ยาวประมาณ 6-15 ซม. แผ่นใบมีสีเขียวเข้มค่อนข้างหนา โคนใบมน ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ ด้านล่างของใบมีขนอ่อนสีขาวปกคลุม สามารถมองเห็นเส้นใบได้อย่างชัดเจน ก้านใบยาวประมาณ 1 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง มีความยาวของช่อดอกประมาณ 20 ซม. ในแต่ละช่อประกอบไปด้วยดอกย่อยสีขาวขนาดเล็กจำนวนมาก มีกลีบดอกและกลีบเลี้ยงอย่างละ 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกันและแยกออกจากกันที่ส่วนปลาย มีเกสรเพศผู้และเพศเมียอยู่กลางดอก ก้านดอกสั้น ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ เริ่มผลิดอกประมาณเดือนมกราคม-เมษายน

ผล
ออกเป็นช่อ ในแต่ละช่อมีผลรูปไข่ค่อนข้างกลมอยู่ประมาณ 3-15 ผล เปลือกผลบางเป็นสีน้ำตาลและมีจุดประสีขาว ขนาดผลที่โตเต็มที่มีความกว้างประมาณ 3-4 ซม. ยาวประมาณ 3-5 ซม. เนื้อภายในแข็ง

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด

ประโยชน์
เนื้อไม้-มีความละเอียด แข็งแรงทนทาน และมีสีสรรสวยงาม สามารถนำมาใช้ในงานก่อสร้างต่างๆ ได้

ผลสุก-มีรสหวานหอม สามารถนำมารับประทาน หรือใช้ผสมในแป้งทำขนมก็ได้

เมล็ด-น้ำมันที่สกัดได้จากเมล็ด สามารถนำมาใช้เป็นน้ำมันหล่อลื่น น้ำมันหมึกพิมพ์ ใช้เคลือบธนบัตร เคลือบกระดาษ ใช้ทาเครื่องเขิน และสามารถใช้เป็นเชื้อเพลิงได้เป็นอย่างดี ส่วนเนื้อภายในเมล็ดมีรสชาดคล้ายถั่วใช้รับประทานได้

สรรพคุณทางยา
แก่น-ใช้ต้มน้ำดื่มร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นเพื่อแก้หืด แก้ไข้ แก้ผดผื่นคัน และอาการปวดแสบปวดร้อนบริเวณผิวหนัง

เปลือกต้น-ใช้ตำประคบแก้อาการปวดบวม หรือฟกช้ำ