ต้นระงับพิศม์

By -

มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Breynia glauca Craib
ชื่อพ้อง Breynia subterblanca Fischer
บางถิ่นเรียก ดับพิษ(เชียงใหม่) จ้าสีเสียด(ลำพูน) ปริก(ประจวบคีรีขันธ์)ต้นระงับพิศม์

พืชนี้พบขึ้นตามที่ลุ่มในป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณ และที่รกร้างทั่วไป เป็นไม้พุ่ม สูงได้ถึง ๗.๕๐ เมตร ไม่มีขน กิ่งอ่อนค่อนข้างแบน ต่อมาจะกลม ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกัน รูปไข่แกมรูปใบหอก โคนใบสอบ ปลายใบแหลมหรือมน ขอบใบเรียบ ปลายสุดเป็นติ่งแข็งเล็กๆ กว้าง ๑.๕-๓ ซม. ยาว ๒.๕-๗ ซม. เนื้อใบหนาและแข็ง ด้านบนสีน้ำตาลเข้ม ด้านล่างสีขาวนวล ก้านใบยาว ๒-๓ มม. ดอกออกเป็นช่อตามซอกใบ แยกเพศ ดอกตัวผู้มีก้านดอกยาว ๔ มม. กลีบเลี้ยงเชื่อมติดกัน เกสรตัวผู้มี ๓ อัน ก้านเกสรเชื่อมติดกัน ดอกตัวเมียมีก้านดอกสั้น กลีบเลี้ยงเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็น ๖ แฉก เกสรตัวเมียมีปลายแยกเป็น ๒ แฉก ผลรูปกลม แบน กว้างราว ๘ มม. ยาว ๕ มม. เมื่อแก่จัดมีสีดำ

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่า ใบระงับพิศม์มีรสเย็น มีสรรพคุณแก้ไข้ ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้พิษ ส่วนรากว่ามีรสเย็น มีสรรพคุณแก้ไข้จับสั่น ไข้กลับ ไข้ซ้ำ ไข้เชื่อมซึม กระทุ้งพิษ แก้ไข้พิษทุกชนิด แก้ร้อนในกระหายน้ำ
ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์