ต้นเพชฌฆาตสีทอง

By -

ชื่อสามัญ Graceful gelsemium, Chinese gelsemium
ชื่อวิทยาศาสตร์ Gelsemium elegans (Gardner&Champ.) Benth.
ชื่อวงศ์ Loganiaceae
ชื่ออื่นๆ ก๊กม่วน, ซัวนาตั้ว, มะเค็ด, มะลินรก, สามใบตายเพชฌฆาตสีทอง

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีลักษณะเป็นไม้พุ่มเลื้อยขนาดเล็ก มีการแตกกิ่งก้านสาขามากมาย ทุกส่วนของลำต้นมียางที่เป็นพิษ

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับตรงข้ามกัน ใบมีลักษณะเป็นรูปไข่หรือรูปใบหอก โคนใบมน ปลายใบแหลม มีขนาดความกว้างขอบใบประมาณ 2-5 ซม. ยาวประมาณ 5-14 ซม. แผ่นใบเรียบสีเขียวเข้มเป็นมัน ขอบใบเรียบ มีเส้นแขนงใบประมาณ 6-12 คู่ ก้านใบยาวประมาณ 1-1.5 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อกระจุกที่ปลายกิ่ง ก้านช่อดอกยาวประมาณ 3-12 ซม. ในแต่ละช่อจะประกอบด้วยดอกย่อยสีเหลืองอมส้มมากมาย โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด ส่วนปลายแยกเป็น 5 แฉก เมื่อดอกบานเต็มที่จะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 7 มม. มีจุดประสีแดงกลางกลีบดอก มีกลีบเลี้ยงสีเขียวจำนวน 5 กลีบ มีขนปกคลุมอยู่ทั่ว ที่โคนช่อดอกมีใบประดับรูปหอกที่มีความยาวประมาณ 1-2 มม. ก้านดอกย่อยยาวประมาณ 6 มม. เกสรเพศผู้ยาวประมาณ 2 มม. ซึ่งอยู่ติดกับผนังกลีบดอก มีก้านเกสรเพศเมียยาวประมาณ 8-12 มม. จำนวน 1 อัน

ผล
มีลักษณะเป็นรูปทรงกลม มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางผลประมาณ 1.5 ซม.

เมล็ด
มีลักษณะแบนๆ มีปีก มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4 มม. ภายในผลจะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 8-10 เมล็ด

สาร alkaloid ที่เป็นพิษมากจากทุกส่วนของต้นเพชฌฆาตสีทอง ได้แก่ Gelsemine, Gelsemicine, Koumine, Kouminine, Kouminicine, Kumatenidine หากรับประทานเข้าไปจะทำให้เกิดอาการมึนงง สับสน น้ำลายไหลมาก ประสาทส่วนกลางถูกกระตุ้น มีอาการสั่น ชัก และหยุดหายใจทำให้ถึงตายได้

สรรพคุณทางยา
ใช้เป็นยารักษาเนื้องอกในโพรงจมูก เนื้องอกบางชนิดบริเวณผิวหนัง หากใช้ในปริมาณต่ำๆ จะช่วยลดไข้ได้