ต้นไข่เน่า

By -

ชื่อทางพฤกษศาสตร์ Vitex glabrata R.Br.
ชื่อวงศ์ Verbenaceae
ชื่ออื่นๆ เน่าใน(พายัพ) ขี้เห็น(อุบลราชธานี เลย) คมขวาน ฝรั่งโคก(ภาคกลาง)

ไข่เน่าเป็นพืชสมุนไพรที่มีผลเมื่อสุกจะเป็นสีดำมีกลิ่นเหม็น พบขึ้นอยู่ทั่วไปตามป่าเบญจพรรณแล้งหรือป่าดิบเขาดอกไข่เน่า

ต้นไข่เน่าเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบ มีขนาดกลาง ต้นสูงประมาณ ๑๐-๒๕ เมตร ลำต้นมีลักษณะเปลาตรง เปลือกของลำต้นจะมีสีเทาหรือสีน้ำตาลแกมเหลือง มักแตกกิ่งต่ำๆ มีขนนุ่มๆ ที่บริเวณกิ่งอ่อนหรือยอดอ่อน ใบเป็นใบประกอบแบบนิ้วมือออกเป็นคู่ๆ ตรงข้ามกัน มีก้านใบยาว ๑๐-๑๕ ซม. ใบย่อยรูปรี มีประมาณ ๕ ใบ โคนใบจะมีลักษณะมนหรือสอบและมักจะเบี้ยว ปลายใบมีหยักคอดเป็นติ่งยาว เนื้อใบเกลี้ยงและบาง ก้านใบยาวประมาณ ๑-๓ ซม. ดอกออกเป็นช่อตามซอกใบและปลายกิ่ง โคนกลีบเลี้ยงติดกันเป็นรูปถ้วยส่วนปลายแยกออกเป็น ๕ แฉก ดอกมีสีม่วงอ่อน โคนดอกติดกันเป็นหลอดกว้าง ปลายหลอดแยกเป็น ๒ กลุ่ม โดยกลุ่มบนมี ๒ แฉก ตรงส่วนปลายกลีบจะชี้ตั้งขึ้น และกลุ่มล่างจะมี ๓ แฉก ตรงส่วนปลายกลีบจะห้อยลงมาเล็กน้อย มีเกสรตัวผู้ ๒ คู่ ติดอยู่บริเวณด้านในของผิวหลอดกลีบดอก เป็นแบบสั้น ๑ คู่ และแบบยาว ๑ คู่ รังไข่เป็นรูปรีมีผิวเกลี้ยง มีผลรูปรีหรือรูปไข่ ผิวบางเกลี้ยง เป็นผลมีเนื้อ มีเมล็ดเดียว เมื่อผลสุกจะมีสีม่วงดำ ตรงจุกผลเป็นรูปถ้วยปากกว้างที่เจริญมาจากกลีบเลี้ยง

ลักษณะของเนื้อไม้ต้นไข่เน่าจะมีสีขาวนวลถึงสีเทา มีความเหนียวและแข็งแรงปานกลาง เหมาะที่จะใช้ทำเครื่องเรือน ทำพานท้ายปืนและรางปืน หรือทำเป็นไม้จิ้มฟัน ผลเมื่อสุกแล้วมีรสหวาน สามารถนำมากินได้

สรรพคุณทางยาที่ได้จากเปลือกต้นไข่เน่า ซึ่งแพทย์โบราณมักใช้ปรุงเป็นยาแก้ท้องเสีย แก้บิด แก้เด็กถ่ายเป็นฟอง แก้ตานขโมย ส่วนรากก็ใช้เป็นยาแก้ท้องเสีย และใช้เป็นยาเจริญอาหารได้ด้วย