บอระเพ็ด

By -

ชื่อทางพฤกษศาสตร์ Tinospora crispa (L.) Miers ex Hook. f. & Thoms.
ชื่อพ้อง Tinospora nudiflora Kurz
ชื่อวงศ์ Menispermaceae
ชื่ออื่นๆ จุ้งจาลิงตัวแม่ เจตมูลย่าน เจตมูลหนาม(พายัพ) เครือเขาฮอ(หนองคาย)บอระเพ็ด

บอระเพ็ดเป็นไม้เถาเนื้อแข็ง ไม่มีขน ยาวได้ประมาณ ๑๕ เมตร มีรากอากาศเป็นเส้นยาว ที่บริเวณเปลือกจะมีปุ่มปมกระจายอยู่ทั่วไป เมื่อต้นแก่ขึ้นจะเห็นปุ่มปมขึ้นอย่างหนาแน่นและชัดเจนมาก เปลือกเถาจะคล้ายกับเยื่อกระดาษมีสีเทาแกมเหลือง มียางใด รสขมจัด ใบเป็นรูปไข่กว้าง ถึงรูปเกือบกลม ออกเป็นใบเดี่ยว มีขนาดกว้างประมาณ ๖-๑๒ ซม. ยาวประมาณ ๗-๑๔ ซม. ส่วนปลายใบจะเรียวแหลมหยักคอดเป็นติ่งสั้นๆ โคนใบจะหยักเว้าตื้นหรือลึกเป็นรูปหัวใจ มีก้านใบยาวประมาณ ๕-๑๕ ซม. ดอกออกเป็นช่อหลวมๆ ตามเถาแก่ๆ เมื่อมีการออกดอกก็จะทิ้งใบ ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียอยู่คนละต้นกัน ดอกย่อยจะมีขนาดเล็กมาก มีช่อดอกตัวผู้ยาวประมาณ ๙-๒๐ ซม. ดอกย่อยมักออกเป็นกระจุกบนแกนช่อดอก กระจุกละ ๓ ดอก ก้านดอกย่อยยาวประมาณ ๒-๔ มม. มีกลีบเลี้ยงสีเขียวอ่อน ชั้นนอกมี ๓ กลีบ และชั้นในมี ๓ กลีบ จะมองเห็นกลีบดอกเพียง ๓ กลีบนอก มีเกสรตัวผู้ ๖ อัน ช่อดอกตัวเมียยาว ๒-๖ ซม. ดอกย่อยออกบนแกนช่อดอกแบบเดี่ยวๆ มีกลีบดอกและกลีบเลี้ยงเหมือนดอกตัวผู้ เกสรตัวผู้เทียมมี ๖ อัน มีรังไข่ ๓ ห้อง ผลเป็นแบบชนิดมีเนื้อ ภายในผลมีเมล็ดแข็งเพียงเมล็ดเดียว ผลมีลักษณะเป็นรูปไข่หรือรูปกลมรี ความยาวประมาณ ๒ ซม. เมื่อผลสุกจะมีสีเหลืองหรือสีส้ม

ในเถาบอระเพ็ดจะมีสารรสขมชื่อ columbin และpicroretroside

สรรพคุณทางยา
ตามตำรายาไทยมักใช้เถาบอระเพ็ดที่มีรสขมจัด เพื่อแก้ไข้ทุกชนิด ใช้บำรุงกำลัง แก้ร้อนใน แก้กระหายน้ำ เป็นยาขมช่วยเจริญอาหาร ใช้ระงับความร้อนทำให้เนื้อเย็น แก้โลหิตพิการ ส่วนใบมีรสขม ใช้ตำพอกฝีทำให้เย็นและบรรเทาอาการปวด รากมีรสขม มีสรรพคุณเป็นยาช่วยให้เจริญอาหาร ดับพิษร้อนถอนพิษไข้