ประโยชน์ของชะมวง

By -

ชื่อภาษาอังกฤษ Cha Muang
ชื่อวิทยาศาสตร์ Garcinia cowa Roxb.
ชื่อวงศ์ Guttiferae/Clusiaceae
ชื่ออื่นๆ มวง กะมวง ส้มมวง มวงส้ม กานิ ส้มโมง หมากโมง ตระมูงใบชะมวง

ชะมวง เป็นไม้ยืนต้นไม่พลัดใบ เป็นพืชที่จัดอยู่ในสกุลเดียวกันกับ รงทอง ส้มแขก มังคุด มะพูด มะดัน และส้มกุ้งใหญ่ มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แถบประเทศไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย เวียดนาม ลาว และพม่า พบกระจายพันธุ์อยู่ทั่วไปในแหล่งที่ดินมีความชื้นสูง หรืออยู่ใกล้แหล่งน้ำ ทางภาคใต้ของประเทศไทยจะพบได้มากที่สุด

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
ชะมวงเป็นไม้ยืนต้นที่มีอายุนานหลายปี มีความสูงของลำต้นประมาณ 15-20 เมตร เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลอมเทา ผิวเปลือกเรียบ จะแตกเป็นสะเก็ดและมียางสีเหลืองเมื่อต้นแก่ ต้นที่อยู่ใกล้แหล่งน้ำและมีความชื้นมากๆ มักมีราสีขาว หรือไลเคนสีเขียวเกาะอยู่ เปลือกภายในลำต้นเป็นสีชมพูเข้มจนถึงสีแดง แตกกิ่งก้านสาขาในระดับต่ำของลำต้นมากมาย

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปรี แผ่นใบเรียบเป็นมัน ค่อนข้างหนา โคนใบมน ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ มีความกว้างประมาณ 2.5-5 ซม. ยาวประมาณ 8-13 ซม. ใบที่ยังอ่อนอยู่จะมีสีม่วงแดง ส่วนใบแก่จะเป็นสีเขียวอ่อนและเข้มขึ้นตามอายุ มักแตกเป็นใบเดี่ยวบริเวณปลายกิ่งจำนวนมาก ก้านใบมีความยาวประมาณ 0.5-1 ซม. ใบมีรสเปรี้ยว เส้นใบมองเห็นได้ไม่ชัด

ดอก
ลักษณะดอกมีสีเหลืองขนาดเล็ก ออกเป็นดอกเดี่ยวกระจุกกันอยู่ตามซอกใบหรือปลายกิ่ง มีกลีบดอกค่อนข้างแข็งจำนวน 4 กลีบ ด้านในดอกเป็นสีชมพูอมม่วง ดอกตัวผู้มักออกตามซอกใบประมาณ 3-8 ดอก ส่วนดอกตัวเมียจะออกที่บริเวณปลายยอดประมาณ 2-5 ดอก ซึ่งดอกตัวผู้และดอกตัวเมียจะแยกอยู่คนละต้นกัน ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์-เมษายน ก็จะเริ่มติดดอก ดอกจะส่งกลิ่นหอมเมื่อบาน

ผล
ลักษณะของผลกลม มีร่องเป็นพู เปลือกผลเรียบเป็นมัน ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อสุกจะกลายเป็นสีเหลืองหรือสีส้ม มียางสีเหลืองอยู่ภายในเปลือก ผลมีขนาดประมาณ 2.5-6.0 ซม. เนื้อภายในผลเป็นสีเหลืองฉ่ำน้ำ มีรสเปรี้ยว และมีเมล็ดรูปแบนรีอยู่ประมาณ 4-6 เมล็ด

การขยายพันธุ์
สามารถทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด และการปักชำกิ่ง

การปลูก
ชะมวงจะเจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนที่มีความชุ่มชื้น แต่ก็เติบโตได้ในดินทุกชนิดของทุกภาค การปลูกด้วยการเพาะเมล็ดต้องใช้ผลแก่นำมาแกะเปลือก แล้วตากทิ้งไว้ประมาณ 5-7 วัน ต่อจากนั้นให้นำไปเพาะในถุงเพาะชำที่มีส่วนผสมของดินกับแกลบ ขี้เถ้า และขุยมะพร้าว

ประโยชน์
ในใบชะมวงมีคุณค่าทางอาหารอยู่หลากหลายชนิด ได้แก่ พลังงาน เส้นใย แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก วิตามินเอ วิตามินบี1, บี2 ไนอาซีน วิตามินซี และมีสารต้านอนุมูลอิสระ ส่วนสารที่สกัดได้จากต้นชะมวงจะมีฤทธิ์ยับยั้งเซลล์มะเร็ง กระตุ้นการทำงานของเซลล์ ต้านการเสื่อมของเซลล ปกป้องเซลล์จากสารพิษ ออกฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรคในระบบทางเดินอาหาร เชื้อราที่ทำให้เกิดโรคผิวหนัง และโรคมาลาเลีย

โดยทั่วไปมักนำใบและยอดอ่อนที่มีรสเปรี้ยวมาปรุงเป็นอาหารต่างๆ หรือใช้รับประทานเป็นผักสด ผลที่มีรสเปรี้ยวก็รับประทานเป็นผลไม้ได้ ส่วนเนื้อไม้สามารถนำมาก่อสร้างบ้านเรือน ทำเฟอร์นิเจอร์ หรือใช้ทำฟืนได้ และยังเป็นพืชผักสมุนไพรที่สามารถให้ร่มเงาได้

สรรพคุณทางยาโบราณ
ยอดและใบอ่อน-นำมาต้มน้ำดื่มเป็นยาลดไข้ ป้องกันโรคของระบบทางเดินอาหาร และการเกิดโรคผิวหนัง รักษามาลาเลีย แก้ร้อนในกระหายน้ำ ทำให้ชุ่มคอ แก้โรคบิด แก้ไอ ช่วยให้ระบาย ช่วยลดและขับเสมหะ แก้อาการท้องเสีย ช่วยขับสารพิษและฟอกเลือด ป้องกันโรคมะเร็ง

เปลือกและแก่น- นำมาบดใช้ทาหรือต้มน้ำอาบช่วยรักษาแผลติดเชื้อเป็นหนอง ช่วยป้องกันและรักษาโรคผิวหนัง

ผล-ใช้เป็นยาระบาย ช่วยย่อยอาหาร ช่วยรักษาโรคในระบบทางเดินอาหาร ป้องกันอาการเลือดออกตามไรฟัน ป้องกันการเกิดฝ้า กระ ผิวหนังเหี่ยวย่น ช่วยบำรุงผิว บำรุงสายตา

ดอก-ใช้ดอกที่ตากแห้งแล้วมาต้มน้ำดื่มเป็นยาระบาย ช่วยบำรุงผิวพรรณ ป้องกันการเกิดฝ้า กระ