ประโยชน์ของต้นตลอด

By -

เป็นพืชที่มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Croton tiglium L. จัดอยู่ในวงศ์ Euphorbiaceae บางถิ่นเรียกว่า มะขาง มะคัง มะตอด หมากทาง หัสคืน(พายัพ) ผลาญศัตรู สลอดต้น สลอด หมากหลอด(ภาคกลาง)สลอด

พืชชนิดนี้เป็นไม้พุ่ม สูง ๓-๓ เมตร ลำต้นเกลี้ยง ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกัน รูปไข่ กว้าง ๒-๗ ซม. ยาว ๕-๑๔ ซม. ปลายใบแหลม ฐานใบกลม ขอบใบหยักแบบฟันปลา ที่ฐานใบมีต่อม ๒ ต่อม เนื้อใบบาง ก้านใบเรียวเล็ก ยาวราว ๔ ซม. ดอกออกเดี่ยวๆ หรือออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง ช่อดอกยาว ๘-๑๑ ซม. มีใบประดับขนาดเล็ก ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียอยู่ต่างดอก แต่อยู่บนต้นเดียวกันหรืออยู่ต่างต้นกัน ดอกตัวผู้มีขนรูปดาว กลีบเลี้ยงมี ๔-๖ กลีบ ปลายกลีบมีขน กลีบดอกมี ๔-๖ กลีบ ขอบกลีบมีขน เกสรตัวผู้มีจำนวนมาก ก้านไม่ติดกัน เมื่อดอกยังอ่อนอยู่ก้านเกสรจะโค้งเข้าข้างใน ดอกตัวเมียมีกลีบเลี้ยงรูปไข่ มีขนที่โคนกลีบ ไม่มีกลีบดอก หรือถ้ามีก็เล็กมาก ผลมี ๓ พู รูปขอบขนานหรือรูปรี กว้าง ๑-๑.๕ ซม. ยาวราว ๒ ซม. เมื่อแก่จัดจะแห้งและแตกได้ เมล็ดมี ๓ เมล็ด รูปขอบขนานแกมรูปไข่ กว้างราว ๐.๖ ซม. ยาวราว ๑ ซม. สีน้ำตาลอ่อน

เมล็ดตลอดมีเปลือกแข็ง เปราะสีน้ำตาลอ่อน ผิวด้านในสีดำ เรียบ มีน้ำมันอยู่ราวร้อยละ ๕๐ มีชันพิษร้อยละ ๑-๓ และมีโปรตีนอยู่ราวร้อยละ ๑๘ ซึ่งในจำนวนนี้มีโปรตีนที่เป็นพิษ ๒ ชนิด ที่รู้จักกันในชื่อ “โครติน”(Crotin)

น้ำมันตลอด(Croton Oil) เป็นน้ำมันที่ได้จากการบีบหรือการสกัดเมล็ดตลอดที่ปอกเปลือกออกแล้วด้วยตัวทำละลาย มีลักษณะเป็นของเหลว หนืด สีเหลืองจางๆ ถึงสีน้ำตาลเข้ม เรืองแสงได้เล็กน้อย มีองค์ประกอบเคมีหลักเป็นกลีเซอไรด์ของกรดไขมันหลายชนิด น้ำมันนี้เคยใช้เป็นยาถ่ายอย่างแรง มีขนาดใช้เพียง ๑ หยด แต่ปัจจุบันนี้ไม่ใช้แล้ว เพราะควบคุมขนาดที่ใช้ยาก และมีฤทธิ์แรงเกินไป

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่า
ใบตลอด มีรสฝาดเมา ตำพอกแก้ฝีตะมอย ต้มน้ำดื่มแก้ไส้ด้วนไส้ลาม

ดอก มีรสฝาด เมา เย็น ใช้แก้ลมอัมพฤกษ์ ดับเตโชธาตุมิให้เจริญ แก้กลากเกลื้อน แก้คุดทะราด

เมล็ด มีรสร้อน เผ็ด มัน ถ่ายพิษเสมหะและโลหิต ถ่ายน้ำเหลืองเสีย ถ่ายอุจจาระธาตุ ถ่ายลม ถ่ายพยาธิ เป็นยาอันตรายแม้จะใช้เพียงเล็กน้อยราว ๑/๑๐ ของเมล็ดก็มีผลทำให้ถ่ายอย่างรุนแรง จึงควรใช้ด้วยความระมัดระวัง ก่อนใช้โบราณมัก “ฆ่าฤทธิ์” เสียก่อน

เปลือกต้น มีรสเฝื่อน แก้เสมหะที่ค้างอยู่ในอกและคอ

ราก มีรสเมา ร้อน ใช้แก้โรคเรื้อน

**การฆ่าฤทธิ์ หมายถึง “การทำให้ตัวยาที่มีพิษมาก มีพิษน้อยลงหรือหมดไป”

การฆ่าฤทธิ์เมล็ดตลอด บางตำราเรียก “การประสะลูกตลอด” โบราณทำได้หลายวิธี เช่น
๑. เอาลูกตลอดห่อรวมกับข้าวเปลือก ใส่เกลือพอควร นำไปใส่หม้อดิน ต้น จนข้าวเปลือกบานทั่วกัน จึงเอาลูกตลอดมาล้างให้สะอาด ตากแดดให้แห้ง แล้วจึงนำไปใช้ปรุงยา

๒. ปอกเปลือกลูกตลอดออกให้หมด ล้างให้สะอาด ห่อผ้า ใส่ในหม้อหุงกับข้าวกวนจนข้าวแห้ง ทำ ๓ ครั้ง แล้วจึงเอาลูกตลอดมาคั่วด้วยน้ำปลาอย่างดีให้เกรียม นำไปห่อผ้าทับเอาน้ำมันออก จึงนำมาใช้ปรุงเป็นยาได้

๓. เอาลูกตลอดแช่น้ำปลาร้าปากไหไว้ ๑ คืน แล้วเอายัดใส่ในผลมะกรูด ใส่หม้อดินปิดฝา สุมด้วยไฟแกลบ เมื่อสุกดีแล้วจึงนำไปใช้ปรุงยาพร้อมทั้งผลมะกรูด

๔. เอาลูกตลอดต้มกับใบมะขาม ๑ กำมือ ใบส้มป่อย ๑ กำมือ เมื่อสุกดีแล้วจึงแกะเอาเนื้อในมาใช้ทำยา**

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์