ผักขาเขียด

By -

ชื่อสามัญ Pickerel weed
ชื่อวิทยาศาสตร์ Monochoria vaginalis (Burm.f.) C.Presl ex Kunth
ชื่อวงศ์ PONTEDERIACEAE
ชื่ออื่นๆ ผักริ้น, ผักเขียด, ผักอีฮีน, ผักเป็ด, นิลบล, ผักเผ็ด, ผักหิน, ผักฮิ้น, ผักฮิ้นน้ำผักขาเขียด

ผักขาเขียด เป็นพืชน้ำประเภทวัชพืชที่มีอายุอยู่ได้หลายฤดู พบเจริญเติบโตอยู่ทั่วไปในบริเวณที่มีน้ำขังตามธรรมชาติ เช่น บริเวณที่ดินชื้นแฉะ ในนาข้าว หรือบ่อเลี้ยงปลา เป็นวัชพืชที่พบได้มากทางภาคเหนือ

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
เป็นลำต้นสั้นๆ ใต้ดิน มีรากที่หยั่งลึกลงไปในดิน และระบบรากฝอยสีน้ำตาลแดงจำนวนมาก

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยวจากโคนต้นเรียงสลับกัน ก้านใบกลม อวบน้ำ ภายในกลวง บริเวณโคนก้านใบมีลักษณะเป็นกาบหุ้มอัดรวมกันอยู่แน่น ก้านใบมีความยาวประมาณ 10-25 ซม. ลักษณะของใบคล้ายรูปหัวใจ โคนใบเว้า ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบมีสีเขียวเข้มเป็นมัน ใบมีความยาวประมาณ 9-85 มม.

ดอก
ออกเป็นช่อกลางก้านใบ ในแต่ละช่อมีดอกย่อยสีม่วงอมน้ำเงินประมาณ 3-15 ดอก มีกลีบดอกและกลีบเลี้ยงหลอมรวมกัน 6 กลีบ ปลายกลีบแยกออกจากกัน กลีบดอกด้านนอกมีสีเขียวอ่อน มีก้านชูเกสรตัวผู้จำนวน 6 อัน ก้านดอกย่อยสั้น มีใบประดับปลายแหลมสีเขียวอ่อนคล้ายใบห่อหุ้มดอกที่ยังตูมอยู่ มักให้ดอกในช่วงหน้าฝน

ผล
มีลักษณะคล้ายแคปซูล มีความยาวประมาณ 1 ซม. เมื่อแก่จะแตกออกเป็น 3 ซีก ตามความยาวของผล ภายในผลมีเมล็ดสีน้ำตาลอยู่เป็นจำนวนมาก

การขยายพันธุ์
ทำได้โดยใช้เมล็ด

ประโยชน์
ยอดอ่อนใบอ่อนและดอกใช้รับประทานเป็นผักสดร่วมกับน้ำพริก แกง หรืออาหารประเภท ลาบ ยำ ก้อย ส้มตำ หรือใช้ปรุงประกอบในอาหารก็ได้

ในต้นผักเขียดประกอบไปด้วยคุณค่าทางอาหารมากมาย ได้แก่ พลังงาน เส้นใย แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก วิตามินเอ วิตามินบี1, บี2 ไนอาซิน และวิตามินซี เป็นต้น เป็นผักที่มีรสจืด เย็น เหมาะที่จะรับประทานเพื่อลดความร้อนในร่างกาย

สรรพคุณทางยา
ทั้งต้น
-ใช้ต้มน้ำดื่มเพื่อช่วยขับปัสสาวะ แก้พิษร้อนถอนพิษไข้
-นำมาคั้นน้ำรับประทานเป็นยาแก้ไอ ขับปัสสาวะ
-ใช้ต้มน้ำผสมกับผักกระเฉดกินแก้อาการเมาจากพิษของเห็ด
-นำมาตำให้ละเอียดใช้พอกรักษาฝี

ใบ
-รับประทานใบสดเพื่อลดอาการร้อนใน