ผักปลัง

By -

ชื่อสามัญ Ceylon spinach, East Indian spinach, Indian spinach, Malabar nightshade, Vine spinach
ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Basella rubra L., Basella alba L.
ชื่อวงศ์ BASELLACEAE
ชื่ออื่นๆ ผักปั๋ง, ผักปั่ง, ผักปลังใหญ่, ผักปลังขาว, ผักปลังแดง, ผักปรัง, ผักปรังใหญ่ผักปลัง

ผักปลัง เป็นไม้เถาเลื้อยล้มลุก ที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเขตร้อนของเอเชียและแอฟริกา มีอยู่ 2 ชนิดคือ ผักปลังขาว(Basella alba L.) และผักปลังแดง(Basella rubra L.) มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ในที่มีความชุ่มชื้น ตามป่าทุ่งและที่รกร้างทั่วไป สำหรับประเทศไทยสามารถพบเห็นได้ในทุกภาค

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีลักษณะกลม เกลี้ยง อวบน้ำ โดยผักปลังขาวจะมีลำต้นสีเขียว ส่วนผักปลังแดงจะมีลำต้นสีม่วงอมแดง แตกกิ่งก้านสาขามากมาย สามารถทอดเลื้อยไปได้ไกลประมาณ 2-6 เมตร

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกันที่ก้านเถา ใบมีลักษณะเป็นคล้ายรูปหัวใจ แผ่นใบสีเขียวเข้มเป็นมัน อวบน้ำ โคนใบมนเว้าเล็กน้อย ปลายใบเป็นติ่งแหลม ขอบใบเรียบ มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 2-6 ซม. ยาวประมาณ 2-8 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบ ในแต่ละช่อประกอบด้วยดอกย่อยสีเขียวแกมขาวและชมพูอมม่วงขนาดเล็กจำนวนมากมาย กลีบดอกเชื่อมติดกันและแยกออกเป็นแฉกที่ส่วนปลาย

ผล
ออกเป็นช่อ ผลย่อยเป็นรูปทรงกลมมีร่องแยกเป็นพูประมาณ 4 ร่อง ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จะกลายเป็นสีดำ ภายในผลมีเนื้อฉ่ำน้ำนิ่มๆ สีม่วงดำหรือสีขาว และมีเมล็ดอยู่ด้วย

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด และการปักชำจากเถาแก่ ผักปลังเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนที่อุดมสมบูรณ์ มีความชื้น ระบายน้ำและอากาศได้ดี ชอบแสงแดดแบบรำไร ต้องการน้ำในปริมาณมาก เหมาะที่จะปลูกในช่วงต้นฤดูฝน ปลูกเลี้ยงง่าย สามารถแตกยอดอ่อนให้เก็บได้ตลอดทั้งปี นิยมปลูกให้เลื้อยไต่ไปตามแนวรั้ว หรืออาจทำเป็นค้างให้พาดเลื้อยไปก็ได้

ประโยชน์
ส่วนของใบ ยอด และดอก ใช้ปรุงเป็นอาหารรับประทานได้หลายอย่าง เช่น ใช้จิ้มน้ำพริก ใส่ในแกง หรือใส่ในอาหารชนิดต่างๆ เนื่องจากประกอบด้วยคุณค่าทางโภชนาการอย่างมากมาย คือ พลังงาน เส้นใย แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก วิตามินเอ วิตามินซี วิตามินบี1, บี2 และไนอาซิน เป็นผักพื้นบ้านที่มีทั้งวิตามิน เกลือแร่ และสารเบต้าแคโรทีน ที่ช่วยป้องกันการเกิดโรคมะเร็ง ช่วยบำรุงสายตา และช่วยลดภาวะเสี่ยงจากการเป็นโรคเบาหวานได้ด้วย

สรรพคุณทางยา
ราก-ใช้เป็นยาแก้อาการท้องผูก แก้รังแค แก้อาการมือเท้าด่าง

ก้าน-ใช้เป็นยาลดไข้ แก้พิษฝี แก้อาการท้องผูก

ใบ-ใช้เป็นยาขับปัสสาวะ แก้อักเสบ หรือคั้นเอาแต่น้ำใช้ทาแก้ผื่นคัน และกลาก

ดอก-ใช้คั้นน้ำทาแก้เกลื้อน