ผักเป็ด

By -

เป็นพืชที่มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Alternanthera sessilis (L.) DC. เป็นพืชในวงศ์ Amaranthaceae บางถิ่นเรียก “ผักเป็ดไทย” หรือ “ผักเป็ดขาว”ผักเป็ด

ผักเป็ดเป็นพืชขนาดเล็ก สูง ๑๐-๑๒๕ ซม. ลำต้นตั้งตรงหรือเลื้อย เมื่อเลื้อยจะมีรากเกิดขึ้นที่ข้อ ลำต้นระหว่างข้อหนึ่งถึงอีกข้อหนึ่งจะเป็นร่อง และมีขนตามร่องทั้งสองข้าง ใบเป็นใบเดี่ยวออกตรงกันข้ามเป็นคู่ๆ ตรงข้อ ใบมีหลายรูป เช่น รูปแคบ ยาว เรียวแหลม หรือรูปขอบขนาน หรือรูปไข่กลับ โคนและปลายใบแหลม แต่ที่กลมมนก็มี แผ่นใบเกลี้ยง หรือมีขนอ่อนๆ ขนาดของใบก็ไม่แน่นอน ถ้าขึ้นในที่แห้งแล้ง ใบจะเล็ก ถ้าขึ้นในที่ชื้นแฉะ ใบจะโตกว่า ก้านใบสั้นมาก ยาว ๑-๕ มม.

ดอกออกเป็นกระจุก กลมๆ สีขาว ตามสองข้างของซอกใบ ไม่มีก้านดอก แต่เมื่อช่อดอกยาวขึ้น และดอกตรงโคนช่อร่วงหลุดไป จะดูเหมือนมีก้านดอก ช่อดอกยาว ๐.๕-๑ ซม. ดอกย่อยมีใบประดับเป็นเยื่อบางๆ สีขาว ๒ อัน กลีบดอกมี ๕ กลีบ สีขาว ผลมีขนาดเล็กมาก กว้างราว ๒ มม. ยาวราว ๓ มม. รูปคล้ายรูปไต และร่วงพร้อมกับกลีบดอก

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่าทั้งต้นมีรสขื่นเอียน ดับพิษโลหิต ทำให้โลหิตเย็น ฟอกโลหิตและบำรุงโลหิตประจำเดือน แก้ระดูสตรีเน่าเหม็น แก้ปวดบั้นเอวและท้องน้อย ขับน้ำนม แก้ท้องร่วง แก้บิด ลดไข้ กระตุ้นการไหลเวียนของน้ำดี ใช้พอกบาดแผล

ใบผักเป็ดกินเป็นอาหารได้

**ผักเป็ดนี้ต้นอ่อนและใบกินเป็นอาหารได้ มีโปรตีนอยู่ราวร้อยละ ๕ และแร่เหล็กราว ๑๖ มิลลิกรัมต่อร้อยกรัม

พืชที่เรียกชื่อคล้ายกันอาจสับสนกันได้มีอีกอย่างน้อย ๒ ชนิด คือ
๑. ผักเป็ดแดง ที่บางถิ่นเรียก “ผักเป็ดฝรั่ง” หรือ “ผักโหมแดง” หรือ “พรมมิแดง” ฝรั่งเรียก “Joy Weed” เป็นพืชในวงศ์เดียวกัน มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Alternanthera bettzickiana (Regel) Nichols. ชนิดนี้โบราณใช้ทั้งต้นดับพิษโลหิต ฟอกและบำรุงโลหิต แก้ระดูพิการ เป็นลิ่ม เป็นก้อน ดำ เหม็น แก้ปวดเมื่อยบั้นเอวและท้องน้อย เป็นยาระบายอ่อนๆ

๒. ผักเป็ด หรือ ผักเป็ดน้ำ ฝรั่งเรียก “Alligator Weed” จีน (แต้จิ๋ว) เรียก “คงซิมเกี่ยง” เป็นพืชในวงศ์เดียวกัน มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Alternanthera philoxeroides (Mart.) Griseb. พืชชนิดนี้ใช้ในยาจีน ตำรายาจีนว่าทั้งต้นมีรสขมเย็นจัด ใช้ขับปัสสาวะ แก้วัณโรค แก้ไอเป็นเลือด แก้หนองใน แก้ผื่นคันมีน้ำเหลือง ตำพอกแก้ฝีและแผลเนื้อร้าย**

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์