ผักแขยง

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์: Limnophila geoffrayi หรือ Limnophila aromatica
ชื่อวงศ์ Scorphulariaceae หรือ Plantaginaceae
ชื่ออื่นๆ กะออม กะแยง (ตะวันออกเฉียงเหนือ), กะแยงแดง (อุบลราชธานี), ผักกะแยง กระแยง (อุดรธานี), ขะแยง(อุบลราชธานี,มุกดาหาร), ผักพา (ภาคเหนือ), มะอม ปะกามะออม (เขมร)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ผักแขยงเป็นพืชล้มลุกมีอายุได้ปีเดียว ลักษณะของลำต้นตั้งตรง เรียวยาว อวบน้ำ กลม ข้างในกลวง ใบเป็นรูปขอบขนานแกมใบหอก ขอบใบหยักคล้ายฟันเลื่อย ปลายใบแหลม โคนใบห่อ เป็นใบเดี่ยว ออกเรียงแบบตรงข้ามกันบริเวณข้อตลอดทั้งลำต้น ดอกมักออกเป็นช่อพร้อมกันทั้งต้นบริเวณซอกใบและปลายกิ่ง ดอกย่อยมีลักษณะเหมือนรูปหลอด รูปกรวยคล้ายถ้วย บานออกเล็กน้อยที่ปลายดอก มีอยู่ประมาณ 2-10 ดอก กลีบดอกมีสีม่วงแยกออกเป็น 4 กลีบ ผิวดอกด้านนอกจะเรียบ ส่วนกลีบดอกด้านในตอนล่างจะมีขน ผลมีลักษณะเป็นรูปกระสวย มักเป็นผลแห้งที่แตกออกได้ เมล็ดที่อยู่ภายในผลมีสีน้ำตาลดำ รูปกลมรี มีขนาดเล็กมาก

ผักแขยงเป็นพืชผักพื้นบ้านของภาคอีสาน มีกลิ่นหอมฉุน เผ็ดร้อน มักขึ้นเป็นวัชพืชในนาข้าว แต่ไม่พบขึ้นในทางภาคใต้ ขึ้นได้ดีในบริเวณดินที่มีน้ำขังเล็กน้อย สามารถเจริญงอกงามและเก็บเกี่ยวมากินได้ตลอดทั้งปี หรืออาจนำมาปลูกในภาชนะอื่นๆ เช่น กระถาง หรือกะละมังก็ได้ ราคาของผักแขยงที่ชาวบ้านเก็บจากท้องไร่ท้องนาตามธรรมชาติไปขายก็มีราคาไม่แพง ในปัจจุบันตามตลาดมีผักแขยงวางขายอยู่ก็เนื่องจากเกษตรกรได้นำมาปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจแล้ว

ประโยชน์ของผักแขยง
ผักแขยงสามารถนำมาทำเป็นอาหารได้หลายรูปแบบ ซึ่งขึ้นอยู่กับท้องถิ่นนั้นๆ เช่น อาจใช้ดับกลิ่นคาวในแกงต้มปลา หรืออ่อมต่างๆ แถมยังมีกลิ่นหอมอีกต่างหาก ใช้กินเป็นผักสดจิ้มกับน้ำพริก ลาภ หรือก้อย เป็นต้น

สรรพคุณทางยา
ทั้งต้น ใช้เป็นยาขับน้ำนม ยาระบายท้อง ยาขับลม ส่วนต้นแห้งที่มีอายุ 1 ปีขึ้นไปนำมาต้มน้ำดื่มแก้พิษเบื่อเมาได้

น้ำที่คั้นจากต้น ใช้เป็นยาระบายอ่อนๆ ใช้แก้ไข้ แก้ฝี กลาก แก้อาการคันหรือบวม

วิตามินและแร่ธาตุหลายชนิดที่อยู่ในผักแขยงจะช่วยให้เจริญอาหาร ซึ่งมีทั้งแคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก วิตามินบี1 บี2 ไนอาซิน วิตามินซี พลังงาน และเส้นใยอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพของร่างกาย