ฝางเสน

By -

ฝางเสนเป็นแก่นที่มีสีแดงของต้นฝาง(Sappan Tree) มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Caesalpinia sappan L. จัดอยู่ในวงศื Leguminosae พืชชนิดนี้บางถิ่นเรียก ขวาง(ตะวันตกเฉียงใต้) หนามโค้ง(พายัพ) ก็มี พบขึ้นตามเขาหินปูนและชายป่าดิบแล้งทั่วไปฝางเสน

ต้นฝางเป็นไม้ต้น สูงได้ถึง ๑๐ เมตร เมื่อโตเต็มที่กิ่งมักพาดไปทอดต้นไม้อื่นตามลำต้นและกิ่งมีหนามแข็ง ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ออกสลับกัน ใบย่อยมีจำนวนมาก รูปขอบขนาน ขนาดกว้าง ๐.๖-๑ ซม. ยาว ๑-๒ ซม. ปลายมนเว้าเล็กน้อย โคนใบเบี้ยว ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง สีเหลือง กลีบดอกมี ๕ กลีบ เกสรตัวผู้มี ๑๐ อัน ผลเป็นฝัก แบน ขนาดกว้าง ๑.๕-๒ ซม. ยาว ๗-๑๒ ซม. ปลายเป็นจะงอย มีเมล็ด ๒-๔ เมล็ด

แก่นของพืชชนิดนี้เรียก “Sappan wood” มีสารสีชมพูอมส้มถึงแดง (ขึ้นอยู่กับปริมาณ) ชื่อ “บราซิลิน”(brazilin)

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่าแก่นฝางมีรสขื่น ขม ฝาด ต้มน้ำกินเป็นยาบำรุงโลหิตสตรี แก้ปอดพิการ ขับหนอง ทำโลหิตให้เย็น

แพทย์ตามชนบทใช้ต้มน้ำกินแก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ แก้ร้อนใน แก้โลหิตออกทางทวารหนักและทวารเบา

**ถ้าแก่นฝางมีสีแดงเข้มเรียก “ฝางเสน” หากมีสีเหลืองอมส้มเรียก “ฝางส้ม” เมื่อต้มเคี่ยวกับน้ำจะได้น้ำสีแดงเข้มคล้ายสีน้ำละลายด่างทับทิม ใช้ย้อมผ้าและไหม หรือเนื้อเยื่อ(tissues) ใช้แต่งสีน้ำยาอุทัย และใช้ปรุงแต่งอาหาร**

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์