มะขามคางคก

By -

ชื่อสามัญ Nam nam
ชื่อวิทยาศาสตร์ Cynometra cauliflora L.
ชื่อวงศ์ LEGUMINOSAE
ชื่ออื่น : มะเปรียง นำนำ นางอาย ลูกอาย มะเปรียง บูรานัม ลูกอัมพวา มังคะ หล่ำหล่ำ ลูกคางคกมะขามคางคก

มะขามคางคก เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สันนิษฐานว่าน่าจะมีถิ่นกำเนิดอยู่ทางตะวันออกของประเทศมาเลเซีย พบมีการกระจายพันธุ์อยู่ทั้งในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และประเทศอินเดีย ทางภาคใต้และภาคกลางของประเทศไทยมักปลูกไว้ในสวนบริเวณบ้านเพื่อใช้ประโยชน์ หรือปลูกในกระถางเพื่อเป็นไม้ประดับ เจริญเติบโตได้ดีในบริเวณชายน้ำ ด้วยลักษณะสีของผลและผิวที่ขรุขระชาวภาคใต้จึงมักจะเรียกว่า “ผลลูกคางคก”

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มะขามคางคก เป็นพันธุ์ไม้ที่มีทรงพุ่มทึบสวยงาม ขนาดของลำต้นสูงประมาณ 3-15 เมตร เปลือกต้นมีสีน้ำตาลเทา

ใบ
เป็นใบประกอบรูปไข่ มีใบย่อยออกเป็นคู่แยกกันคล้ายปีกผีเสื้อ ปลายใบแหลม โคนใบสอบ มีสีเขียวอ่อน เมื่อใบยังอ่อนจะมีสีขาว หรือสีชมพู และห้อยลงมา

ดอก
ออกเป็นช่อกระจุกรวมกันอยู่ตามปมของลำต้น กลีบดอกมีสีขาว มีกลีบเลี้ยงสีขาวอมชมพู ก้านดอกจะถูกหุ้มอยู่ด้วยเกล็ดสีน้ำตาล

ผล
มีรูปร่างแบน ลักษณะคล้ายไต ผิวผลขรุขระ เมื่อยังอ่อนจะเป็นสีน้ำตาลอมเขียว และเมื่อสุกจะกลายเป็นสีเหลือง มีน้ำหนักของผลประมาณ 200 กรัม ผลดิบมีรสเปรี้ยวคล้ายกับมะม่วงดิบ ส่วนผลสุกมีรสชาติหวานอมเปรี้ยว ผลจะสุกหลังจากออกผลมามาแล้วประมาณ 2-3 เดือน หรือเมื่อผิวของผลเป็นสีน้ำตาลอมเหลืองก็ให้ทำการเก็บเกี่ยวได้

เมล็ด
ภายในผลมีเมล็ดลักษณะแบนสีน้ำตาล ซึ่งคล้ายกับเมล็ดมะม่วงเพียง 1 เมล็ด

การขยายพันธุ์ต้นมะขามคางคก
สามารถทำได้ง่ายๆ ด้วยการเพาะเมล็ด หรือจะใช้วิธีตอนกิ่งก็ได้ มะขามคางคกสามารถเจริญเติบโตได้ดีในที่ลุ่มเขตร้อนในเขตมรสุม ชอบที่โล่งแจ้งกลางแดด ต้องการปริมาณน้ำฝนประมาณ 1,500-2,000 มม./ปี ลำต้นสามารถต้านทานต่อลมแรงได้ อุณหภูมิที่เหมาะสมในการปลูกอยู่ที่ประมาณ 22-35 องศาเซลเซียส หรือแม้แต่ในที่ร่มเงาก็สามารถเจริญเติบโตได้เช่นกัน

ต้นมะขามคางคกจะเจริญเติบโตขึ้นมาหลังจากเพาะเมล็ดไปได้ประมาณ 3 เดือน การเจริญเติบโตในช่วงแรกๆ จะเป็นไปอย่างรวดเร็ว แต่ต่อมาจะค่อยๆ ช้าลง และเมื่อปลูกไปได้ประมาณ 6 ปี ก็จะเริ่มให้ดอก ในบางพื้นที่อาจติดดอกได้ตลอดทั้งปี ไม่ค่อยมีปัญหาเรื่องโรคและศัตรูพืช แต่ควรมีการป้องกันการทำลายผลของหนูหรือพวกหนอนเจาะ ด้วยการใช้ถุงมาห่อหุ้มผล

ประโยชน์
ผลแก่-ใช้รับประทานสด หรือนำไปต้มน้ำตาล ทำเป็นสลัดผลไม้
ผลสุก-ใช้รับประทานเป็นผลไม้
เปลือกต้นและราก-ใช้รักษาโรคเกี่ยวกับเลือด รักษาโรคมะเร็ง
เนื้อไม้-ใช้ในงานก่อสร้างต่างๆ

มะขามคางคก เป็นผลไม้พื้นบ้านที่ค่อนข้างหาได้ยากในปัจจุบัน ซึ่งไม่นิยมปลูกกันมากนัก ในบางพื้นที่พบว่ามีอายุมากกว่าร้อยปี เป็นพืชที่มีทรงพุ่มและใบสวยงาม ส่วนผลก็นำมารับประทานได้ จึงสามารถปลูกไว้เป็นไม้ผลในสวน หรือจะปลูกไว้ในกระถางเป็นไม้ประดับประเภทบอนไซก็ได้