มะม่วงหัวแมงวัน

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Buchanania cochinchinensis (Lour.) M.R.Almeida
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Buchanania lanzan Spreng., Buchanania latifolia Roxb.
ชื่อวงศ์ ANACARDIACEAE
ชื่ออื่นๆ หัวแมงวัน, มะม่วงแมงวัน, มะม่วงหัวแมงวัน, รักหมู, ฮักหมู, ฮักผู้, มะม่วงนกมะม่วงหัวแมงวัน

มะม่วงหัวแมงวัน เป็นไม้ยืนต้นที่จัดอยู่ในวงศ์เดียวกับมะม่วง มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ตามป่าเต็งรัง ป่าผลัดใบ ป่าชายหาด ป่าเบญจพรรณ และบริเวณเขาหินปูน ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวจะอยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 50-450 เมตร

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีลักษณะเปลาตรง มีเปลือกลำต้นสีเทาอมดำแตกเป็นร่องตามยาว เปลือกภายในเป็นสีน้ำตาลแดง ยางสีน้ำตาลที่อยู่ในลำต้นหากสัมผัสกับผิวหนังจะทำให้มีอาการพุพองได้ ตามกิ่งอ่อน ใบอ่อน และช่อดอก จะถูกปกคลุมไปด้วยขนสีน้ำตาล แตกกิ่งก้านสาขาเป็นทรงพุ่มทึบ มีขนาดความสูงของลำต้นประมาณ 4-20 เมตร วัดความยาวรอบลำต้นได้ประมาณ 60-100 ซม.

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกันตามกิ่งก้านที่ปลายยอด ลักษณะใบเป็นรูปขอบขนาน รูปไข่กลับ รูปทรงยาวรี แผ่นใบเรียบหนาคล้ายหนัง มีสีเขียวเข้ม โคนใบสอบ ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ มีขนปกคลุมตามเส้นแขนงใบและเส้นกลางใบ มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 5-7.5 ซม. ยาวประมาณ 10-15 ซม. ก้านใบยาวประมาณ 1-2 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อแขนงที่ปลายกิ่ง ในแต่ละช่อประกอบไปด้วยดอกย่อยสีขาวหรือสีเหลืองอ่อนขนาดเล็กจำนวนมาก มีกลีบดอก 5 กลีบ ซึ่งมีความกว้างประมาณ 2-3 มม. ยาวประมาณ 3-5 มม. มีกลีบเลี้ยงสีน้ำตาลจำนวน 5 กลีบ มีเกสรเพศผู้จำนวน 5 อัน มีเกสรเพศเมีย 1 อัน กลางดอกมีรังไข่ที่มีขนปกคลุมอยู่อย่างหนาแน่น

ผล
มีลักษณะค่อนข้างกลมและแบนเล็กน้อย ผลอ่อนมีสีเขียวอมม่วงมีขนขึ้นปกคลุม เมื่อแก่จะกลายเป็นสีดำมีขนเหลืออยู่ประปราย ขนาดผลเล็ก มีความยาวประมาณ 1-1.5 ซม. ภายในผลมีเมล็ดอยู่เพียง 1เมล็ด

ประโยชน์
-ผลสุกมีรสหวาน ใช้รับประทานเป็นผลไม้ได้ แต่ในเปลือกผลมียางเหมือนกับมะม่วงทั่วไป หากรับประทานมากเกินไปอาจทำให้เกิดการระคายเคืองในลำคอได้

-เนื้อไม้มีสีน้ำตาลอมเทา มีความแข็งแรงทนทาน สามารถนำมาใช้ในงานก่อสร้าง ทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้หรือเฟอร์นิเจอร์ได้

-กิ่งก้านใช้ทำเป็นฟืนหรือเผาเป็นถ่านได้เป็นอย่างดี

-ยางและราก สามารถนำมาใช้ทำเป็นสีย้อมผ้า หรือสีพิมพ์ผ้าได้

สรรพคุณทางยา
ยางและราก-ใช้ปรุงเป็นยาแก้อาการท้องร่วงได้

เปลือกลำต้น-ใช้ต้มน้ำดื่มแก้อาการอักเสบจากพืชที่เป็นพิษได้

น้ำมันที่สกัดจากเมล็ด-ใช้ทำเป็นยาแก้โรคผิวหนัง หรือทำเป็นเคมีภัณฑ์ต่างๆ ได้