มะเขือขื่น

By -

ชื่อทางพฤกษศาสตร์ Solanum aculeatissimum Jacq.
ชื่อสามัญ Cockroach Berry
ชื่อพ้อง Solanum xanthocarpum Schrad. & Wendl.
ชื่อวงศ์ Solanaceae
ชื่ออื่นๆ เขือเพา(นครศรีธรรมราช) เขือหิน(ภาคใต้) มะเขือขันคำ มะเขือคางกบ มะเขือคำ มะเขือแจ้(พายัพ) มะเขือเสวย มะเขือเปราะ(ภาคกลาง) มะเขือแจ้ดิน(เชียงใหม่)มะเขือขื่น

มะเขือขื่นเป็นพืชขนาดเล็ก มีอายุอยู่ได้นานหลายปี มีลำต้นตั้งตรง สูงประมาณ ๑๔-๑๒๐ ซม. มีขนสั้นๆ ตามลำต้นทั่วไปและมีหนามแหลม ใบเป็นใบเดี่ยวรูปไข่ ออกเรียงสลับกัน มีขนาดกว้าง ๔-๑๒ ซม. ยาวประมาณ ๔-๑๘ ซม. ส่วนโคนใบเป็นรูปหัวใจ เป็นพูตื้นที่ขอบใบ ด้านบนของผิวใบจะมีขน ก้านใบยาวประมาณ ๑-๑๐ ซม. ออกดอกตามซอกใบเป็นช่อสั้นๆ ในแต่ละช่อมีดอกย่อยประมาณ ๔-๖ ดอก กลีบดอกมีสีขาวอมชมพูหรือสีม่วง และเชื่อมติดกันเป็นรูปกรวยสั้นๆ ผลเป็นผลมีเนื้อ สีเขียวเข้ม มีลายสีขาวแทรก รูปทรงกลมถึงรูปกลมแห้น เมื่อสุกจะมีสีส้ม ภายในผลจะมีเมล็ดอยู่เป็นจำนวนมาก

สรรพคุณทางยา
รากมะเขือขื่นมีรสเย็น ขื่น เปรี้ยวเล็กน้อย ใช้เป็นยาขับเสมหะ ทำให้น้ำลายแห้ง แก้ไข้สันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว แก้ไอ แก้ไข้ที่มีพิษร้อน

ส่วนในบางตำราใช้รากมะเขือขื่นปรุงเป็นยาร่วมกับตัวยาอื่นๆ ใช้เป็นยาแก้กามตายด้าน และบำรุงความกำหนัด

ผลมะเขือขื่นมีรสขื่นเปรี้ยวเย็น แก้เสมหะ แก้น้ำลายเหนียว แก้ไข้สันนิบาต

เมล็ด ใช้แก้มะเร็งเพลิง