ระบบประสาทที่ใช้ควบคุมการเคลื่อนที่ของปลา

By -

ระบบมอธเนอเรียน(Mauthnerian system)
ปลามีระบบประสาทที่ซับซ้อนมาก ยังมีระบบประสาทของปลาอีกหลายอย่างที่ไม่เข้าใจ พัฒนาการของปลากระดูกแข็งหลายชนิด ก็เพื่อปรับระบบประสาท ในพวกสัตว์น้ำที่มีกระดูกสันหลังจะพบได้เป็นพิเศษ คือ มีการปรับระบบประสาทที่ใช้ควบคุมการเคลื่อนที่ หรือที่เรียกว่า ระบบมอธเนอเรียน จะพบได้ในระยะมีหางของพวกสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ และในปลากระดูกแข็งหลายชนิด แต่ในฉลามและกระเบนตัวเต็มวัยจะไม่พบระบบนี้ ในส่วน เมดัลลาออบลองกาตาของสมองจะมีระบบนี้อยู่ ซึ่งจะมีเซลล์ประสาทขนาดใหญ่ประกอบอยู่ทางด้านข้าง 2 ชุด ภายในเซลล์นี้จะมีเส้นประสาทสมองคู่ที่ 8 เชื่อมต่อกับเดนไดรท์ที่มีสองสาย และมีแอกซอนสายใหญ่ที่มี มัยอีลิน ห่อหุ้มอยู่ แอกซอนจะทอดยาวแบบไขว้ไปตลอดสองข้างของเมดัลลา ตลอดไขสันหลัง โดยจะซินแนพส์กับเซลล์ประสาทมอเตอร์ ตลอดทางที่เส้นแอกซอนผ่านไป

กล้ามเนื้อลำตัวและกล้ามเนื้อหางจะมีการหดตัวอย่างรวดเร็ว เมื่อไปกระตุ้นที่เซลล์มอธเนอร์เพียงเซลล์เดียว เมื่อปลาตกใจอาการนี้จะเกิดได้ง่ายมาก เสียงที่ดัง การช็อต การจับ ฯลฯ คือตัวอย่างสิ่งเร้าที่มากระตุ้นทำให้ปลาตกใจ ปลาจะงอตัวและเคลื่อนที่ไปข้างหน้า เมื่อกล้ามเนื้อด้านข้างด้านใดด้านหนึ่งมีการหดตัวอย่างรวดเร็ว ปลาล่าเหยื่อจะสูญเสียคุณสมบัติในการล่าเหยื่อที่ดีเมื่อตกใจ ปลาวงศ์ปลาหางแข็ง อินทรี ทูน่า เมื่อมีอาการตกใจ การทำงานของระบบมอธเนอร์ จะทำให้มันดิ้นรุนแรงมากกว่าปกติหลายเท่าในช่วงระยะเวลาสั้นๆ เรียกว่า เบิสท์(burst)

ที่มา: จากหนังสือเรื่อง มีนวิทยา
เรียบเรียงโดย: สุภาพร สุกสีเหลือง
ภาควิชาชีววิทยา
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ