ลูกเอ็น

By -

เครื่องยาและเครื่องเทศที่เรียกว่า “ลูกเอ็น” นั้น ที่ถูกควรเขียน “ลูกเอ็ล” หรือ “ลูกเอล” เพราะมาจากภาษาแขกว่า “Ela” ส่วนมากปลูกและส่งออกขายจากประเทศศรีลังกาและอินเดีย เป็นเครื่องเทศสำคัญชนิดหนึ่งของโลก ใช้มากในอาหารแขกลูกเอ็น

ลูกเอ็ลเป็นผลสุกแห้งของพืชที่มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Elettaria repens(Sonner.) Baill. มีชื่อพ้อง Elettaria cardamomum (L.) Maton จัดอยู่ในวงศ์ Zingiberaceae บางทีเรียก “กระวานเทศ” มีชื่อสามัญว่า Cardamon, Cardamon Seed, Lesser Cardamon

ต้นกระวานเทศเป็นพืชลงหัว มีอายุหลายปี สูง ๒-๓ เมตร ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับกัน รูปขอบขนาน กว้าง ๗.๕-๑๕ ซม. ยาว ๓๐-๙๐ ซม. โคนใบมน ปลายใบเรียวแหลม เรียบหรือมีขนเล็กน้อย กาบใบยาว ห่อซ้อนกันเป็นลำต้นเทียม ช่อดอกแทงจากเหง้า ยาว ๖๐-๙๐ ซม. มักออกพร้อมกันหลายๆ ช่อ ที่ข้อของช่อดอกมีใบประดับรูปขอบขนานแกมรูปแถบ ยาว ๓.๗-๕ ซม. ใบประดับนี้จะอยู่คงทนจนติดผล ช่อดอกย่อยมี ๓-๔ ดอก ดอกมีก้านดอกสั้นๆ กลีบเลี้ยงเชื่อมกันเป็นหลอดยาวราว ๑.๒ ซม. ปลายแยกเป็น ๓ แฉก กลีบดอกเชื่อมเป็นหลอด ยาวเท่าๆ กับหลอดกลีบเลี้ยง ปลายแยกเป็น ๓ กลีบ รูปขอบขนานแกมรูปแถบ ยาวราว ๑.๒ ซม. สีเขียวอ่อน ปลายมน เกสรตัวผู้มี ๖ อัน เรียงเป็น ๒ แถว ชั้นนอกสุดเป็นเกสรตัวผู้ที่เป็นหมัน ๓ อัน ติดอยู่บริเวณปากของกลีบดอก มี ๒ อันที่มีขนาดเล็ก อันที่มีขนาดใหญ่(กลีบปาก)รูปช้อน โคนกลีบแคบ ขอบหยักเป็นคลื่น สีขาว มีเส้นสีชมพู หรือสีม่วง ชั้นในมี ๓ อัน มี ๒ อันที่ลดรูปลงจนมีขนาดเล็กมาก อีก ๑ อันเป็นเกสรตัวผู้ที่สมบูรณ์ รังไข่เป็นชนิดอยู่ต่ำ รูปไข่ ผิวเรียบ มี ๓ ช่อง ผลรูปไข่แกมรูปขอบขนาน ยาว ๑.๒-๑.๘ ซม. มีเหลี่ยมตามยาว ๓ เหลี่ยม ผลสีเทาอมเหลืองอ่อน มีกลิ่นหอม ภายในมีเมล็ดมาก

ลูกเอ็ลมีน้ำมันระเหยง่ายอยู่ราวร้อยละ ๓-๑๐ มีโปรตีนราวร้อยละ ๑๐ น้ำมันระเหยยากร้อยละ ๒๐-๔๐ น้ำมันระเหยง่ายจากลูกเอ็ลมีองค์ประกอบหลักเป็น -terpinyl acetate” และ “1, 8-cineole” ซึ่งอาจมีรวมกันได้ถึงร้อยละ ๕๐

ลูกเอ็ลมีกลิ่นหอมฉุน ใช้เป็นส่วนผสมในน้ำพริกแกง แต่งกลิ่นขนมปัง ขนมเค้ก เหล้า ชาวตะวันออกกลางนิยมใช้แต่งกลิ่นกาแฟ ในทางยามักใช้เป็นยาขับลม

ตำราสรรพคุณยาโบราณของไทยว่า ลูกเอ็ลมีรสเผ็ดร้อน มีสรรพคุณเป็นยาบำรุงธาตุ ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ และแก้อาการเกร็งของลำไส้

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์