ว่านข้าวเย็นใต้

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Smilax glabra Roxb.
ชื่อวงศ์ SMILACACEAE
ชื่ออื่นๆ ยาหัว, หัวยาข้าวเย็น, ยาหัวข้อ, หัวยาจีนปักษ์ใต้, ข้าวเย็นโคกขาว

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ว่านข้าวเย็นใต้
ลำต้น
มีลักษณะเป็นไม้เถาเลื้อยที่มีเหง้าหรือหัวอยู่ใต้ดิน เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลเข้ม เหง้ามีรูปร่างไม่แน่นอน มีขนาดความกว้างประมาณ 2-5 ซม. ยาวประมาณ 5-22 ซม. เปลือกเหง้าเป็นสีน้ำตาลอมเหลือง ผิวไม่เรียบ แตกเป็นแขนงสั้นๆ หัวข้าวเย็นใต้มีรสหวานชุ่มคอ ไม่มีกลิ่น

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกันตามกิ่งก้าน โคนใบมน ปลายใบแหลม แผ่นใบเรียบมีสีเขียวเข้มเป็นมัน มองเห็นเส้นใบได้ชัดเจน ด้านล่างของใบปกคลุมด้วยผงสีขาว มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 2.5-5 ซม. ยาวประมาณ 5-14 ซม. ก้านใบยาวประมาณ 9-14 มม.

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณซอกใบ ในแต่ละช่อประกอบไปด้วยดอกย่อยสีเหลืองอมเขียวขนาดเล็กประมาณ 10-20 ดอก ดอกย่อยมีกลีบดอกจำนวน 6 กลีบ แต่ละกลีบยาวประมาณ 2.5-3 มม. มีความยาวของก้านดอกย่อยประมาณ4-15 มม.

ผล
มีลักษณะเป็นรูปทรงกลมสีเขียว เมื่อแก่จะกลายเป็นสีแดง ผลที่โตเต็มที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 6-7 มม.

สรรพคุณทางยา
เหง้าหรือหัว-ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง บำรุงโลหิต แก้เบาหวาน ต้านการเกิดมะเร็งเต้านม ออกฤทธิ์ต่อลำไส้ กระเพาะ ตับ และไต ช่วยขับลม ลดน้ำมูก ช่วยขับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้ไข้ทับระดูและระดูทับไข้ แก้ไอ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ช่วยลดการบวมของต่อมน้ำเหลืองที่ลำคอ ช่วยขับปัสสาวะ แก้อาการกระเพาะปัสสาวะอักเสบ แก้ริดสีดวงทวาร รักษากามโรค แก้ระดูขาวในสตรี รักษาอาการเนื้องอกในมดลูก แก้อาการน้ำเหลืองเสีย ช่วยระงับและแก้พิษปรอท แก้ฝีหนองบวม แผลเน่าเปื่อยพุพอง แก้ผื่นคัน แก้คุดทะราด ใช้ทารักษาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก แก้อักเสบ เคล็ดขัดยอกฟกช้ำ แก้ปวดเอว ข้อเข่า เอ็นและหลัง ใช้เป็นยารับประทานหลังคลอดบุตรเพื่อลดอาการเจ็บปวด

ต้น-ใช้เป็นยาแก้ไข้ตัวร้อน ไข้เรื้อรัง

ใบ-ใช้เป็นยาแก้ไข้สันนิบาต

ผล-ใช้เป็นยาแก้ลม