ว่านหอมแดง

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Eleutherine amaricana (L.) Merr. หรือ Eleutherine palmifolia (L.) Merr.
ชื่อวงศ์ IRIDACEAE
ชื่ออื่นๆ ว่านหมาก, ว่านไก่แดง, ว่านเพลาะ, ว่านชู้ข้าว, ว่านข้าวแผ่, ว่านชายชู้ว่านหอมแดง

ว่านหอมแดง เป็นพืชสมุนไพรที่มักเจริญเติบโตอยู่ในป่าดิบซึ่งเป็นพื้นที่ราบต่ำ จัดเป็นพืชที่อยู่ในวงศ์เดียวกันกับว่านแม่ยับ นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ และใช้ปรุงเป็นยาสมุนไพร

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
เป็นหัวใต้ดิน ลักษณะคล้ายหัวหอม กลางหัวจะอวบใหญ่ ส่วนปลายและโคนหัวจะสอบเล็กลง เปลือกหัวมีลักษณะเป็นแผ่นสีม่วงแดง ภายในหัวจะเป็นกาบใบที่เรียงซ้อนกันอยู่แน่น เนื้อหัวจะมีน้ำสีแดงไหลออกมาเมื่อถูกของมีคม หรือผ่าออก

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปหอกเรียวยาว แทงขึ้นมาจากพื้นดิน แผ่นใบเป็นร่องตามความยาวของใบ จีบซ้อนกันคล้ายพัด โคนใบสอบ ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ มีความกว้างของใบประมาณ 1-2.5 ซม. ยาวประมาณ 25-60 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อจากส่วนกลางของลำต้น ก้านช่อยาวประมาณ 2-4 ซม. ในแต่ละก้านจะมีดอกย่อยอยู่ประมาณ 4-10 ดอก ก้านดอกยาวประมาณ 2-4 ซม. มีกลีบดอกสีขาวจำนวน 6 กลีบ เรียงซ้อนกันอยู่ 2 ชั้นๆ ละ 3 กลีบ ลักษณะกลีบดอกเป็นรูปทรงรี ปลายกลีบโค้งเข้าด้านใน กลีบวงนอกมีขนาดใหญ่กว่ากลีบวงใน มีกลีบเลี้ยงสีเขียวหุ้มที่โคนดอก มีเกสรตัวผู้สีเหลืองอมส้มที่กลางดอก 3 อัน มีอับเกสรอยู่ที่ส่วนปลาย มีก้านเกสรตัวเมียสีเหลืองสดจำนวน 3 อัน ลักษณะคล้ายดอกกล้วยไม้หรือดอกดาวเรือง

ผล
มีลักษณะเป็นรูปทรงรี ปลายหัวตัด ผลแบ่งออกเป็น 3 พู ภายในผลมีเมล็ดรูปทรงรีอยู่เป็นจำนวนมาก

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยการแยกหัวไปปลูก สามารถปลูกได้ทั้งในกระถาง และปลูกลงดินในแปลง ว่านหอมแดงเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทรายที่อุดมสมบูรณ์ มีหน้าดินลึก ต้องการน้ำในปริมาณปานกลาง ประมาณสัปดาห์ละ 3-4 ครั้ง หลังจากแตกใบใหม่ได้ประมาณ 1-2 เดือน ให้ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยเคมีสูตรเสมอ 15-15-15 ให้บ้างพอสมควร

ประโยชน์
-นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ เนื่องจากมีดอกและใบที่สวยงาม
-หัวมีรสเผ็ดร้อน ใช้ปรุงเป็นยาสมุนไพรได้หลายขนาน
-ปลูกเพื่อความเป็นสิริมงคล
-น้ำมันหอมระเหยที่สกัดได้จากหัว สามารถนำมาทำเป็นยาหม่องได้

สรรพคุณทางยา
นำหัวมาเผารมควันเพื่อรักษาโรคหวัด ลมชัก โรคเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ บดผสมน้ำใช้ทาแก้โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน, บดทาประคบแผลแมลงกัดต่อยเพื่อลดอาการบวม ป้องกันการติดเชื้อของแผลและทำให้แผลแห้ง ใช้ประคบห้ามเลือดในแผลสด หรือใช้ปรุงเป็นยารับประทานแก้อาการหวัด คัดจมูก แก้ไอ ระคายเคืองในลำคอ ช่วยขับปัสสาวะ แก้ปวดท้อง ท้องอืดจุกเสียดแน่น ขับลมในลำไส้ แก้ท้องเสีย แก้โรคลักปิดลักเปิด