สมุนไพรหญ้าลิ้นงู

By -

หญ้าลิ้นงู
ชื่อสามัญ             Diamnel-flower, Yaa linn guu.
ชื่อวิทยาศาสตร์  Hedyotis corymbosa Lamk
ชื่อวงศ์                 RUBIACEAE
ชื่ออื่นๆ                จุ่ยจี้เซ่า, จัวจิเซ่า(จีนแต้จิ๋ว) สุ่ยเฉียบฉ่าว, สุ่ยเซี่ยนเฉ่า, เสอเสอเฉ่า (จีนกลาง)

ถิ่นกำเนิดของหญ้าลิ้นงู พบในเขตอากาศร้อนถึงร้อนชื้น ในแถบแอฟริกา เอเชีย แคริบเบียน อเมริกา ออสเตรเลีย และแปซิฟิก ลักษณะเป็นพืชล้มลุกคลุมดิน ลำต้นเป็นข้อๆ เลื้อยยาวประมาณ 6-20 นิ้ว ผิวลำต้นเรียบเป็นเหลี่ยม แตกกิ่งก้านสูงประมาณ 15-50 ซม. ใบเดี่ยวขนาดเล็กยาวประมาณ 0.5-1 นิ้ว กว้าง 1.5-3.5 มิลลิเมตร ใบเรียบแหลม ขอบใบหยาบ หูใบเล็ก ไม่มีก้านใบ หลังใบคดงอ ออกดอกตามง่ามใบ ดอกออกเป็นช่อประมาณ 2-4 ดอก กลีบดอกและกลีบรองดอกเป็นสีขาวหรือสีแดงอ่อน ดอกรูปกรวยปลายแยกมีขนปกคลุม ขนาด 2.5 มิลลิเมตร ก้านดอกยาว 0.6-2 ซม. มีรังไข่ 2อัน เกสรตัวผู้ 5 อัน ผลเป็นสันสี่มุม ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2.5 มิลลิเมตร เปลือกหุ้มแข็ง ผลแตกออกเมื่อแก่ ภายในผลมีเมล็ดมากมาย เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุย ความชื้นสูงมีแดดส่องถึง ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด

สาระสำคัญที่พบในหญ้าลิ้นงูมี
-อิริดอยกลูโคไซด์ (iridoid glucoside) ได้แก่ Genniposide และ Asperuloside เป็นต้น
-ลิกแนน  ได้แก่ (+)-lyoniresinol-3 α-O- β-D-glucopyranoside
-ไตรเตอร์ฟินอยด์ ได้แก่ 3 β-Acetylaleuritolic Acid, Ursolic acid และ Oleanolic acid
-กรดฟินอลิก ได้แก่ Salicylic acid
-ไฟโตสเตอรอล ได้แก่ β-sitosteryl-3-O- β-D-glucopyranoside Chondrillasterol, gamma
-อนุพันธ์ของเปปไทด์ ได้แก่ Aurantiamide Acetate

หญ้าลิ้นงูจัดเป็นวัชพืชที่หลายประเทศไม่ได้ให้ความสนใจ แต่ประเทศในแถบเอเชียรู้ถึงคุณค่าด้านสมุนไพร ได้นำมาใช้บำบัดรักษาโรคทั้งภายในและภายนอก เช่น โรคทางเดินอาหาร มะเร็งลำไส้ รักษาเนื้องอก ตับอักเสบ ไส้ติ่งอักเสบ เป็นต้น

ส่วนที่นำมาใช้ คือ ลำต้น ซึ่งมีสรรพคุณทางยามากมายหลายอย่าง เช่น ใช้รักษาฝี แผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก ถอนพิษไข้ มาลาเรีย ลำไส้อักเสบ มะเร็งลำไส้ ฝีในท้อง ท้องผูก ท้องเสีย ช่วยเจริญอาหาร ท้องอืดท้องเฟ้อ บิด ขับพยาธิ ขับสารพิษ เนื้องอก กรดไหลย้อน ตับอักเสบ โรคกระเพาะ ไส้ติ่งอักเสบ คางทูม ทอนซิลอักเสบ ปอดบวม ทางเดินปัสสาวะและถุงน้ำดีอักเสบ การติดเชื้อบริเวณอุ้งเชิงกราน แผลภายในใช้ลำต้นสดต้มเอาน้ำใช้ล้างแผล ส่วนอาการภายในใช้ลำต้นสดหรือแห้งประมาณ 15-30 กรัม ต้มเอาน้ำดื่มเพื่อรักษาโรคนั้นๆ