สะค้าน

By -

เป็นสมุนไพรชนิดหนึ่งที่ใช้มากในยาไทย เครื่องยาที่เรียก “สะค้าน” นี้อาจได้จากเถาของพืชในสกุล Piper(วงศ์ Piperaceae) หลายชนิด เช่น ชนิด Piper interruptum Opiz ที่ทางพายัพเรียก “จะค้าน” ชนิด Piper ribesoides Wall. ที่เรียก “ตะค้านเล็ก”(ตราด) หรือ “ตะค้านหยวก”(นครราชสีมา) หลายชนิดพบในป่าทางพายัพ ชาวบ้านใช้ปรุงแต่งรสอาหารต้นสะค้าน

สะค้านเป็นไม้เถาขนาดกลาง มีข้อปล้อง เนื้อไม้เป็นเส้นยาว หน้าตัดตามขวางมีลายเส้นเป็นรัศมี เปลือกค่อนข้างอ่อน เนื้อสีขาว ใบเดี่ยวรูปใบหอกกว้างคล้ายใบพริกไทย แต่แคบกว่า ปลายใบแหลม ใบสีเขียวเข้ม เกิดตามป่าดิบชื้นทั่วไป

พืชที่ให้สะค้านอีกชนิดหนึ่งที่บางถิ่นเรียก “สะค้านแดง” ลักษณะคล้ายกัน แต่เนื้อมีสีแดงส้ม เนื้อละเอียดกว่าเล็กน้อย ชนิดนี้มีรสเผ็ดร้อนมากกว่าใช้ปรุงเป็นยาบำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้กามตายด้าน เป็นยาบำรุงเพศชาย ชนิดนี้พบมากแถวป่าชายแดนที่กาญจนบุรี

ตำราว่าสะค้านนี้มีสรรพคุณเหมือนกัน แต่อย่างแดงมีฤทธิ์แรงกว่า โบราณว่าเถาสะค้านมีรสเผ็ดร้อน แก้ลมที่บังเกิดในกองธาตุ กองสมุฏฐาน ขับลมในลำไส้ แก้จุกเสียด แก้ธาตุพิการ บำรุงธาตุ ทำให้ผายเรอ ว่าใบมีรสเผ็ดร้อน แก้ลมในกองเสมหะและโลหิต ขับลมในลำไส้ แก้ธาตุพิการ แน่น จุกเสียด และยังว่ารากมีรสเผ็ดร้อน มีสรรพคุณแก้ไข้ แก้หืด แก้จุกเสียด บำรุงธาตุ

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์