สารภี

By -

มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Mammea siamensis (T. And.) Kosterm. ในวงศ์ Guttiferae บางถิ่นเรียก ทรพี(จันทบุรี) สร้อยพี(ภาคใต้)สารภี

ต้นสารภีเป็นไม้ต้นขนาดกลาง สูง ๑๐-๑๕ เมตร เปลือกต้นสีเทาดำ แตกล่อนเป็นสะเก็ด กิ่งอ่อนเป็นสันสี่เหลี่ยม ใบเป็นใบเดี่ยว ออกตรงข้ามเป็นคู่ๆ แต่ละคู่สลับทิศทางกัน รูปไข่แกมรูปขอบขนาน กว้าง ๔-๖.๕ ซม. ยาว ๑๕-๒๐ ซม. ปลายใบมนหรือสอบทู่ๆ โคนใบสอบแคบ เนื้อใบหนา ดอกออกเป็นช่อ ช่อเดียวหรือหลายช่อตามกิ่ง ดอกสีขาว เปลี่ยนเป็นสีเหลืองเมื่อจะโรย มีกลิ่นหอมมาก กลีบเลี้ยงมี ๒ กลีบ ติดทนและขยายโตตามผล กลีบดอกมี ๔ กลีบ โค้งเป็นกระพุ้ง เมื่อบานมีขนาดผ่าศูนย์กลางราว ๑.๕ ซม. เกสรตัวผู้มีจำนวนมาก ผลรูปกระสวย ยาวราว ๒.๕ ซม. เมื่อสุกสีเหลือง มีเนื้อสีเหลือง หรือสีแสดหุ้มเมล็ด

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่าดอกสารภีมีกลิ่นหอม รสขมเย็น มีสรรพคุณแก้โลหิตพิการ แก้ไข้ที่มีพิษร้อน เป็นยาเจริญอาหาร ยาบำรุงหัวใจ และยาชูกำลัง และว่าเกสรสารภีมีกลิ่นหอม รสเย็น เป็นยาบำรุงครรภ์รักษา ทำให้ชื่นใจ แก้ไข้

โบราณจัดดอกสารภีไว้ในพิกัดเกสรทั้งห้า(มีดอกมะลิ ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี และเกสรบัวหลวง) เกสรทั้งเจ็ด(เกสรทั้งห้า เพิ่มดอกจำปา และดอกกระดังงา เข้ามา) และเกสรทั้งเก้า(เกสรทั้งเจ็ด เพิ่มดอกลำดวน และดอกลำเจียก เข้ามา) “พิกัดเกสร” เป็นเครื่องยาที่มีกลิ่นหอม นิยมเข้ายาหอม บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์