ส้มป่อยสมุนไพรแก้ผมหงอก

By -

ชื่อสามัญ Soap Pod
ชื่อวิทยาศาสตร์ Acacia concinna (Willd.) DC.
ชื่อวงศ์ FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE
ชื่ออื่นๆ ไม้ส้มป่อย, ส้มพอดี, ส้มคอน, ส้มขอน, แผละป่อยเมี่ยงโกร๊ะดอกส้มป่อย

ส้มป่อย เป็นไม้ยืนต้นทรงพุ่มรอเลื้อยขนาดเล็กที่จัดอยู่ในวงศ์ของถั่ว และอยู่ในวงศ์ย่อยของสีเสียด เป็นพืชสามารถทนต่อความแห้งแล้งได้ดี มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเอเชียใต้ มักเจริญเติบโตอยู่ตามที่รกร้างทั่วไป ป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ หรือที่ราบเชิงเขา

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ส้มป่อย เป็นไม้พุ่มที่ลำต้นสามารถทอดเลื้อยพาดพันไปได้สูงประมาณ 3-6 เมตร โดยไม่มีมือเกาะ ลำต้นมีลักษณะเป็นเถาไม้เนื้อแข็งขนาดใหญ่ เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาล ยอดอ่อนที่แตกออกมาใหม่จะเป็นสีน้ำตาลอมแดงและมีขนสั้นนุ่มปกคลุมอยู่อย่างหนาแน่น มีหนามสั้นแหลมปกคลุมอยู่ทั่วตามลำต้นและกิ่งก้าน

ใบ
เป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้น เรียงสลับกัน มีความยาวประมาณ 7-20 ซม. มีใบย่อยเป็นรูปขอบขนานขนาดเล็ก กว้างประมาณ 0.8-3 มม. ยาวประมาณ 3.5-11.5 มม. แผ่นใบเรียบ มีขนสั้นนุ่มปกคลุมหนาแน่น ก้านใบย่อยยาวประมาณ 0.5 มม. หรือแทบไม่มีเลย

ดอก
ออกเป็นช่อตามซอกใบประมาณ 1-3 ช่อ ในแต่ละช่อจะประกอบไปด้วยดอกย่อยสีขาวนวลขนาดเล็กจำนวนมาก กลีบดอกย่อยมีลักษณะเป็นหลอดสีขาวนวลจำนวน 5 กลีบ ปลายกลีบแหลมสีแดง มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ มีเกสรเพศผู้จำนวนมากยาวประมาณ 4-6 มม. มีเกสรเพศเมียสีเหลืองอมเขียวที่ยาวประมาณ 2.5-3.5 มม. ดอกเริ่มบานประมาณช่วงเดือนมกราคม-พฤษภาคม

ผล
มีลักษณะเป็นฝักแบนยาวรูปขอบขนาน กว้างประมาณ 1.3-1.4 ซม. ยาวประมาณ 7-9.3 ซม. ผิวฝักเป็นคลื่น ปลายฝักแหลม ฝักอ่อนมีสีเขียวอมแดง เมื่อแก่จะกลายเป็นสีน้ำตาลเข้มเกือบดำ ก้านฝักยาวประมาณ 2.8-3 ซม. มักเริ่มติดผลในช่วงเดือนพฤษภาคม-ตุลาคม

เมล็ด
มีลักษณะเป็นรูปรี แบน สีดำ ผิวมัน กว้างประมาณ 4-5 มม. ยาวประมาณ 7-8 มม. ในแต่ละฝักจะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 5-12 เมล็ด

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด ตอนกิ่ง และการปักชำกิ่ง ส้มป่อยเป็นพืชที่สามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินทุกประเภทที่ระบายน้ำได้ดี ชอบความชื้นขนาดปานกลาง และต้องการแสงแดดในปริมาณมาก

การปลูก
นำกิ่งแก่ที่มีความยาวประมาณ 1 ศอก มาปักชำในบริเวณที่มีความชื้น เมื่อรากงอกแล้วจึงค่อยย้ายไปปลูกในหลุมต่อไป เมื่อต้นส้มป่อยเจริญเติบโตขึ้นควรมีการตัดแต่งกิ่งอยู่อย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้สะดวกและง่ายต่อการดูแลรักษาและการเก็บเกี่ยว

ประโยชน์
ยอดอ่อนและใบอ่อน-มีรสเปรี้ยวใช้รับประทานเป็นผักสด หรือนำมาปรุงเป็นอาหารต่างๆ และสามารถใช้ดับกลิ่นคาวในอาหารได้

ใบ-มีวิตามินเอ เบต้าแคโรทีน สารต้านอนุมูลอิสระ ทำให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันที่ดี ใช้เป็นยาอบสมุนไพรที่ช่วยบำรุงผิวพรรณ ชำระล้างสิ่งสกปรก แก้หวัด แก้อาการปวดเมื่อย ลดความดัน แก้โรคผิวหนัง นำมาสกัดทำเป็นสีย้อมเส้นไหมโดยจะได้เป็นสีเขียวอ่อน สีเหลืองอ่อน สีครีม หรือสีน้ำตาลอ่อน

ฝัก-มีสารซาโปนิน ทำให้เซลล์ของร่างกายทำงานได้ดีขึ้น ใช้สระผมทำให้ผมเงางาม แก้รังแคและอาการคันหนังศีรษะ ป้องกันการเกิดผมหงอกก่อนวัยอันควร หรือจะใช้ต้มน้ำอาบให้แก่สตรีหลังคลอดบุตร หรือใช้ขัดตัวก็ได้

เปลือกต้น-นำมาทุบใช้ขัดตัวขณะอาบน้ำหรือใช้สระผม สีจากเปลือกต้นจะให้สีน้ำตาลหรือสีเขียว สามารถใช้เป็นสีย้อมผ้า ย้อมอวนและแหได้

น้ำจากฝักส้มป่อย-สามารถนำมาใช้ขัดเครื่องเงิน เครื่องทอง และเครื่องโลหะอื่นๆ ได้

ในด้านความเชื่อ ส้มป่อยถือเป็นไม้มงคลที่สามารถช่วยขับไล่ภูตผีปีศาจและสิ่งเลวร้ายไม่ให้มารบกวน และช่วยเสริมหรือคืนอำนาจให้ผู้มีถาคาอาคม ซึ่งมักจะปลูกเอาไว้ในทางทิศเหนือ