ส้มลมพันธุ์ไม้เถาเลื้อย

By -

ชื่อวิทยาศาสตร์ Aganonerion polymorphum  Pierre ex Spire
ชื่อวงศ์ APOCYNACEAE
ชื่ออื่นๆ เครือส้มลมต้นส้มลม

ส้มลม จัดเป็นพันธุ์ไม้เลื้อยที่อยู่ในวงศ์ของต้นตีนเป็ด มักพบว่าเจริญเติบโตกระจายอยู่ทั่วไปในบริเวณป่าเต็งรัง ป่าละเมาะ และป่าดิบแล้ง ที่มีความสูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 700 เมตร มีถิ่นกำเนิดอยู่ในอินโดจีน ส่วนในประเทศไทยพบได้ทางภาคเหนือตอนล่าง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลาง

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
ส้มลม มีลำต้นเป็นเถากลมสีเขียวขนาดเล็กและเรียบ มักเลื้อยพาดพันไปกับต้นไม้อื่นโดยที่ไม่มีมือเกาะ บริเวณลำต้นและใบจะมีน้ำยางสีขาวๆ จะมีขนละเอียดปกคลุมอยู่ทั่วบริเวณที่เป็นกิ่งอ่อน และมีช่องอากาศกระจายอยู่ทั่วไปในส่วนที่เป็นกิ่งแก่ๆ

ใบ
ใบส้มลม มีลักษณะเป็นรูปไข่ รูปรี หรือรูปใบหอก โคนใบมนหรือเว้า ปลายใบกลมหรือแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบสีเขียวเข้ม มีลักษณะบางเรียบเป็นมัน มีเส้นแขนงใบที่มองเห็นได้ชัดเจนข้างละ 3-6 เส้น ขนาดความกว้างของใบมีประมาณ 2-5 ซม. ส่วนความยาวมีประมาณ 4-9 ซม. มักออกเป็นใบเดี่ยวๆ เรียงตรงข้ามกันเป็นคู่ มีก้านใบยาวประมาณ 0.5-3.2 ซม.

ดอก
ดอกส้มลมมักออกเป็นช่อลดหลั่นกันไปตามซอกใบหรือปลายกิ่ง ความยาวของช่อดอกมีประมาณ 3-9 ซม. ซึ่งในช่อหนึ่งๆ จะมีดอกย่อยทรงกลมปลายแหลมขนาดเล็ก ยาวประมาณ 1 ซม. มีทั้งที่เป็นสีชมพูอ่อน ชมพูเข้ม หรือสีบานเย็น ประมาณ 20-30 ดอก กลีบดอกย่อยมี 5 กลีบ โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันอยู่คล้ายหลอด มีขนสั้นๆ สีขาวและนุ่มขึ้นอยู่ประปรายที่ปากหลอด มีเกสรเพศผู้ 5 อัน ยาวประมาณ 3-4 มิลลิเมตร อับเรณูของเกสรเพศผู้จะมีลักษณะคล้ายหัวลูกศร มีเกสรเพศเมียยาวประมาณ 1 มิลลิเมตร มีกลีบเลี้ยงสีเขียวเข้มแกมแดง 5 กลีบ มีลักษณะเป็นรูปไข่ ปลายกลีบแหลม ยาวประมาณ 3.5 มิลลิเมตร มีก้านดอกยาวประมาณ 1-3 ซม. ดอกจะเริ่มบานในช่วงเดือนมีนาคม-กรกฎาคม

ผล
ส้มลมมีผลเป็นฝักกลม ปลายแหลม ยาวประมาณ 20 ซม. จะออกเป็นฝักคู่ โดยที่ส่วนบนฝักจะติดกัน และส่วนปลายแยกออกจากกัน ฝักสดที่ยังอ่อนอยู่จะมีสีเขียวอ่อน ผิวเกลี้ยง ต่อมาเมื่อแก่จะกลายเป็นสีน้ำตาล แห้ง และแตกออก บริเวณปลายฝักที่แห้งจะมีขนสีขาวยาวประมาณ 1.5-3 มิลลิเมตร ติดอยู่เป็นกระจุก สามารถพาเมล็ดลอยไปตามลมเพื่อขยายพันธุ์ต่อไป

เมล็ด
ภายในฝักที่แห้งและแตกออกจะมีเมล็ดสีน้ำตาลลักษณะเรียวยาวอยู่มากมาย ความยาวของเมล็ดวัดได้ประมาณ 1 ซม.

การขยายพันธุ์
สามารถทำได้โดยการเพาะเมล็ด

การใช้ประโยชน์จากส้มลม
ใบ ดอก และผลมีรสเปรี้ยว ใช้รับประทานเป็นผักสด หรือใช้ประกอบในการปรุงอาหารต่างๆ หรือใช้เป็นอาหารสัตว์ของโค กระบือก็ได้

สรรพคุณทางยา
ราก-ใช้ต้มกินแก้กล้ามเนื้อท้องเกร็ง ช่วยขับลม แก้โรคกระเพาะ หรือต้มผสมกับต้นเล็บแมว ต้นตับเต่าโคก ต้นมะดูก ต้นเปล่าใหญ่หรือต้นกล้าน้อย ต้นมะเดื่ออุทุมพร ต้นกำแพงเจ็ดชั้น ต้นกำจายและต้นกระเจียน ใช้กินแก้ปวดเมื่อย ช่วยขับปัสสาวะ แก้อาการตกขาวของสตรี ใช้รักษาโรคม้ามโต

ลำต้น-ใช้ต้มกินแก้ลมวิงเวียน ใช้ต้มอาบแก้อาการคันตามผิวหนัง

ใบ-เคี้ยวใบสดๆ กินแก้อาการลมวิงเวียน หน้ามืดตาลาย แก้กระหายน้ำ