ส้มเช้า

By -

ชื่อสามัญ Angola Pea , Congo Pea
ชื่อวิทยาศาสตร์ Euphorbia neriifolia L.
ชื่อวงศ์ EUPHORBIACEAE
ชื่ออื่นๆ กะเร, กาลัม, เพราะเพระ, โพะเพะ, ไห่หวัง, ฮ้อบแฮ้บ, ฮวยอองส้มเช้า

ส้มเช้า เป็นไม้ยืนต้นที่จัดเป็นพืชในวงศ์เดียวกันกับต้นยางพารา มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งประเทศไทย พบมีการกระจายพันธุ์อยู่ทั่วไปตามป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ และตามป่าราบ

ส้มเช้ามีทั้งชนิดที่เป็นไม้พุ่มเตี้ย มีใบน้อย ปลายยอดหงิกงอคล้ายดอกหงอนไก่ มีความสูงประมาณ 1.5 เมตร ส่วนอีกชนิดหนึ่งจะเป็นไม้ยืนต้นที่มีใบดก และมีความสูงประมาณ 5 เมตร ทั้งสองชนิดในสมัยก่อนมักนิยมปลูกเป็นไม้ประดับในกระถาง ใช้ใบอ่อนเป็นอาหาร หรือใช้เป็นพืชสมุนไพร แต่ชนิดที่จะกล่าวต่อไปนี้คือชนิดที่เป็นไม้ยืนต้น

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กที่มีความสูงของลำต้นได้ประมาณ 5-7 เมตร ตามลำต้นและกิ่งก้านเป็นตุ่มมีหนามแหลมออกมาตุ่มละ 1-2 อัน รอบลำต้นเป็นสันเหลี่ยมประมาณ 5 เหลี่ยม มียางสีขาวภายในลำต้น

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปไข่กลับ ออกเป็นใบเดี่ยวๆ เรียงสลับกัน ขอบใบเรียบ โคนใบสอบ ปลายใบมนมีรอยเว้าแบบตื้นๆ แผ่นใบหนาอวบน้ำ แผ่นใบเรียบ มีหนามบริเวณหูใบ มีความกว้างของใบประมาณ 4-6 ซม. ยาวประมาณ 10-15 ซม. ในตอนเช้าใบมีรสเปรี้ยวจัดและมีกลิ่นหอม ความเปรี้ยวจะค่อยๆ จางไปจนหมดเมื่อถึงเวลาเที่ยง และจะกลับมามีรสเปรี้ยวได้ใหม่ในเช้าของวันรุ่งขึ้น จึงเป็นที่มาของชื่อต้นไม้ชนิดนี้ว่า “ส้มเช้า”

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณกิ่ง ไม่มีกลีบดอก มีใบประดับสีเหลือง 5 อัน มองดูคล้ายกลีบดอก ดอกเพศผู้และดอกเพศเมียแยกอยู่คนละดอก แต่อยู่ภายในช่อเดียวกัน

ผลผลส้มเช้า
เป็นผลรวมขนาดเล็กที่ประกอบด้วย 3 ผล เป็นผลสดที่ไม่มีเนื้อผล เมื่อแห้งจะแตกออกเป็น 3 พู

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด และวิธีการปักชำ ส้มเช้าจะเจริญเติบโตได้ดีในดินแทบทุกชนิด ชอบความชื้นในขนาดปานกลาง และต้องการแสงแดดแบบเต็มวัน

ประโยชน์และสรรพคุณทางยา
ราก-ใช้ตำพอกเป็นยาแก้พิษแมลงกัดต่อย ช่วยฆ่าเชื้อโรค ฆ่าพยาธิบริเวณผิวหนัง

เปลือกต้น-ใช้ต้มน้ำดื่มเป็นยาระบาย

ใบ-ใบอ่อนมีรสเปรี้ยวและกลิ่นหอมเฉพาะตัว ใช้รับประทานเป็นผักสด ใช้กินแกล้มหรือใช้ประกอบในอาหารประเภทต่างๆ ได้ ทั้งใบอ่อนและใบแก่ใช้ปรุงเป็นยาแก้ปวด แก้ฝีหนอง ฟอกโลหิต ถอนพิษ ขับเสมหะ ขับประจำเดือน

ยาง-ใช้เป็นยาแก้ไข้จับสั่นที่มีอาการเรื้อรัง ช่วยให้อาเจียน แก้อาการจุกเสียด แก้อาการพุงโรท้องมาน แก้ม้ามพิการ แก้อาการบวม ช่วยขับน้ำย่อยอาหาร ใช้ขับพยาธิ ใช้เป็นยาระบายอ่อนๆ
ในรากและใบหากใช้ในปริมาณมากก็จะมีความเป็นพิษ ที่มักนิยมนำไปใช้เป็นยาเบื่อปลา